Hoe was het op school?

Vierentwintig seconden vanaf nu – Jason Reynolds – Tip van Janneke

‘PS. Zwarte jongens hebben ook recht op liefdesverhalen,’ schrijft Jason onderaan zijn dankwoord aan het einde van zijn nieuwste boek vierentwintig seconden vanaf nu. Een ontroerende mededeling waar een pijnlijke waarheid achter schuilgaat, want zulke jeugdboeken worden niet veel geschreven. Jason schrijft de boeken die hij zelf als zwarte scholier heeft gemist. Liefdevolle en passionele verhalen, over het tienerleven van alledag. Een verhaal waar hij zichzelf in had kunnen en willen herkennen op die leeftijd.

Vierentwintig seconden vanaf nu gaat over de eerste keer sex. Hoe je dat als jongen goed aanpakt als je respectvol wil zijn, maar daardoor ook onzeker geworden bent. Het gaat over de zorgen die je je kunt maken, omdat je moeder en je zus je goed hebben ingepeperd hoe je een vrouw dient te behandelen. Tegelijkertijd hebben ze je ook verteld dat je niet over je eigen grenzen moet gaan. Dat je een mens bent met karakter en gevoel, niet alleen een Big Black Cock. Zoals pornofilms en TikTok je doen geloven. Dat je van jezelf moet houden, net zoals je van je vriendin zegt te houden. Een behoorlijke opgave, want poeh… wat hou je van haar. Van de manier waarop ze lacht, zoals ze praat, hoe ze denkt en hoe ze beweegt.

Iedereen neemt in een relatie eigen bagage mee. En deels neem je ook de bagage van je familie mee, als tiener misschien nog wel meer dan op latere leeftijd. Zo ook Neon en Aria, die zowel qua welvaart en opleidingsniveau als ook qua moederliefde en verwachtingen voor de toekomst heel verschillend opgroeien. Reynolds wil boeken maken waarin stereotypen worden ontkracht, zonder dat er te dik bovenop te leggen. Boeken waarin zwarte tieners alleen maar in arme gezinnen opgroeien zijn er al genoeg. In Reynolds verhalen zijn de leerlingpopulaties net zo divers als in het echte leven. Wat je achtergrond ook is, rijk of arm, iedere tiener kan onzeker zijn over grijze knieën en ellebogen vanwege een droge huid. Iedere scholier, met welke kleur of opvoeding dan ook, kan zich voorstellen hoe je onzeker kan zijn over het openen van een bh-sluiting of het vinden van het juiste moment.

Vierentwintig seconden voor dat hét gaat gebeuren wordt het Neon even te veel. Hij sluit zichzelf op in de badkamer en denkt aan de vierentwintig minuten daarvoor, de vierentwintig uren, de vierentwintig dagen, de vierentwintig weken. Terug naar het moment dat hij Aria voor het eerst zag en op slag verliefd op haar werd. Hij zit te veel in zijn hoofd en luistert te weinig naar zijn gevoel. De adviezen duizelen door zijn gedachten en komen pas tot rust als hij besluit gewoon eerlijk tegen Aria te zijn. Dat hij heel graag wil, nergens anders meer aan kan denken. Maar niet goed weet hoe…

Jason Reynolds is een onvoorstelbaar belangrijke schrijver van hedendaagse jeugdliteratuur in Amerika. Niet alleen vanwege zijn onderwerpkeuze en perspectief, maar ook vanwege zijn directe en tegelijkertijd poëtische taalgebruik vol originele metaforen. Jason heeft een onmiskenbare eigen schrijfstijl en weet tieners in het hart te raken met zijn zorgvuldig gekozen woorden. Het kan niet makkelijk zijn geweest om zijn werk te vertalen, maar het is Maria Postema weer uitstekend gelukt.

Zonder soft te worden zet Reynolds een levensecht personage neer van een verlegen jongen die zich samen met zijn vrienden en vriendin in het kwetsbare tienerleven begeeft. Het is bijna niet te geloven, maar Neon maakt in de vierentwintig seconden dat het verhaal duurt ook nog eens een hele mooie groei door. Vierentwintig seconden vanaf nu is daardoor een geloofwaardig boek geworden en zou in elke mediatheek moeten staan. Het is daarnaast een typisch Amerikaans verhaal. De setting, het schoolleven, de dik aangezette beschrijving van emoties. Hoe Amerikaans het ook aanvoelt, de hartstochtelijke eerste tienerliefde en het allesoverheersende verlangen om elkaar aan te raken is universeel. Het onhandige geschutter dat daarbij hoort is tijdloos, realistisch en herkenbaar in beeld gebracht voor iedereen.

Winactie: Catch – Elvin Post

Meestal start in januari de Jonge Jury-tijd waarin er door jongeren gestemd kan worden op het leukste jeugdboek van het afgelopen jaar. Dit jaar is een jubileumjaar en lopen de festiviteiten net even anders. Toch vinden we het tijd om een Jonge Jury-titel te verloten. We starten met de titel die vorig jaar tot beste jeugdboek werd verkozen door de Jonge Jury. De jeugdthriller Catch!

Vanaf vandaag kun je een gesigneerd exemplaar winnen van het boek Catch van Elvin Post. Je hebt een week de tijd om te reageren via onze instagram-pagina of met een reactie onder dit bericht. Leerlingen van Heleen en Janneke mogen ook een bericht sturen via Magister Berichten. Op zondagavond 16 februari 2025 maken we de winnaar bekend.

Klik hier om deel te nemen aan de wedstrijd

Waar gaat het over?

Liefhebbers van de ‘Politie niet betreden’-reeks kunnen hun hart weer ophalen bij deze spannende jeugdthriller. Elvin Post beschrijft hoe duister de wereld van internetdaten kan zijn. Vraag je je af hoe je een verhaal levendig houdt dat zich grotendeels online afspeelt? Laat dat maar aan Elvin over.

We volgen in dit verhaal de vrolijke tiener Roos die een interessante jongen heeft ontmoet via Catch, een datingapp voor jongeren. Hij heet Noah en hij wil graag afspreken, maar Roos twijfelt. Er zijn de laatste tijd een paar moorden op jonge meisjes gepleegd in de stad. En de politie vermoedt dat de meiden met de dader in contact zijn gekomen via Catch. Is het wel veilig om af te spreken met iemand die je nog nooit hebt ontmoet?

In een tijd waarin het heel normaal is om het eerste contact digitaal te leggen wanneer je iemand leuk vind, is het goed dat er een aantrekkelijk en spannend boek verschijnt waarin goed zichtbaar wordt wat er mis kan gaan. Elvin heeft zijn huiswerk goed gedaan en beschrijft heel duidelijk en compleet welke gevaren op de loer liggen, zonder als een vingerwijzende schoolmeester over te komen.

De thriller is inmiddels misschien wel het populairste genre onder jongeren. De perspectiefwisselingen houden het in deze thriller spannend. Het alledaagse perspectief van Roos wordt afgewisseld met gitzwarte pagina’s waarin de moordenaar beschrijft hoe hij meisjes drogeert en prinsessenjurken aantrekt voor hij ze om het leven brengt. Met hier en daar een plottwist blijft het verhaal tot het einde spannend. Hoewel de dialogen hier en daar een stuk korter hadden gekund is Catch een boek dat alle boxjes aantikt voor een populair tienerboek en ondertussen steek je er ook nog iets van op. Daar zullen jongeren én ouders allebei blij mee zijn.

Ons leeftijdsadvies: 13+ | Uitgeverij: De Fontein | Auteur: Elvin Post | Verschenen: 25 april 2023

Niet gewonnen, maar wel nieuwsgierig geworden naar dit boek? Klik hier om het boek te bestellen.

*Afbeelding: Gemaakt op de Jonge Jury-dag 2024

Dichter bij de seizoenen – Janneke

Lieve Heleen,

Ik zou niet in een land willen wonen zonder seizoenen. De herfst is m’n favoriet en op dit moment kijk ik al uit naar de lente. De wisselvalligheid van beide seizoenen spreekt me aan. Ik hou van de verrassing die je elke dag aan kunt treffen. Een kletterende regenbui of koude wangen op de fiets. Of juist een verrassend zonnige dag waarop je met je jas opengeritst langs de vallende blaadjes of opkomende krokussen kunt wandelen.

Op diezelfde manier werd ik verrast door de Plintposters die onze tweedeklassers maakten aan de hand van het boek Dichter bij de seizoenen van Bette Westera en Henriëtte Boerendans. Een prentenboek met daarin voor elke maand een gedicht, voorzien van een uitleg over vele versvormen. Met werkbladen over het sonnet, acrostichon, ollekebolleke, kwatrijn, rondeel en haiku ploeterden de kinderen met het thema ‘natuur’. Om vervolgens aangenaam verrast te zijn dat ze poëzie schreven die het typische sinterklaasgedicht ontstijgt.

In samenwerking met het vak beeldende vorming kozen de leerlingen hun mooiste gedicht uit om een poster van te maken. Ze oefenden wekenlang een hele reeks beeldaspecten, waarvan ze er twee uitzochten om in hun plintposter te combineren. Alles bij elkaar is het een opdracht met veel eisen, zowel qua dichtvormen als het beeld. Om poëzie zo aantrekkelijk mogelijk te maken worden dichtopdrachten vaak heel vrij gelaten, maar opvallend genoeg lijken de leerlingen veel liever aan de gang te gaan met het ‘eisenpakket’ van de werkbladen over versvormen. ‘Ik ben niet creatief,’ zegt een leerling, ‘maar zo is het net een sudoku. Dit kan ik.’ Juist die beperking levert creativiteit op en de lat mag dus best hoog liggen.

Ook thematisch is er een eis gesteld, net als in de dichtbundel Dichter bij de seizoenen. Natuur mag worden benaderd in de breedste zin van het woord. Het mag concreet over planten en bomen gaan, over landschappen, weersomstandigheden, seizoenen, activiteiten of een gevoel. Zo ontstaan er gedichten die over voetsporen gaan, over bijen, egels, golven, aanmaaklimonade, een vergeten appelboom, een palmboom in de zomer en over lekker binnen blijven als de regen tegen de ruiten slaat. Toch kan niet iedereen meteen uit de voeten met dit thema en mopperend zit een jongen in een hoekje van het lokaal: ‘Ik heb niks met natuur.’ Ik geef hem wat brainstormoefeningen, maar hij blijft ontevreden. Toch zie ik hem richting het einde van de les snel wat zinnen opschrijven. Hij laat het gedicht aan z’n buurman lezen en samen moeten ze grinniken:

Gras is ook natuur

Bij natuur denk je aan mooie dingen

Maar gras is ook natuur

net als luizen die hoog springen

of het onkruid op de muur

Als ik op het voetbalveld sta

en m’n benen verzuur

als ik ren op groene sprieten

Gras is ook natuur

Als ik met mijn fiets in de berm sta

en de strontlucht in mijn neus verduur

omdat de boer mest op zijn land gooit

op dat moment dan denk ik:

Gras is ook natuur

Bij het inleveren van zijn opdracht kijkt hij me triomfantelijk aan en overhandigt me zijn gedicht alsof hij een statement wil maken: ‘Ik heb het gewoon over gras gedaan, dat is ook natuur.’ ‘Nou, wat goed gevonden,’ zeg ik, ‘En het is ook nog eens een uitstekend rondeel geworden.’ Ongelovig kijkt hij me aan: ‘Vind je dit goed? Ik had het voor de grap gemaakt.’ ‘Jazeker,’ zeg ik hem, ‘dit kun je zo inleveren. Het voldoet aan alle eisen en een gedicht kan ook grappig zijn. Graag zelfs. Ik hou daar wel van.’ Ik zie hem twijfelen, want dit was niet de gehoopte reactie op zijn gedicht. Als ik hem vriendelijk vraag of hij nog iets anders wil maken of dat hij deze wil inleveren kiest hij toch maar eieren voor zijn geld: ‘Haha, jij bent soms echt gek. Doe dan deze maar. Als je die goed vindt.’ Hij levert zijn gedicht in en loopt hoofdschuddend bij m’n tafel vandaan. Hij lacht spottend naar z’n vrienden en maakt een wegwuivend gebaar in de lucht: ‘Ze vond het goed zo. Haha, poëzie… pff, dat is echt niets voor mij.’

Dat ben ik niet met hem eens, maar misschien komt dat inzicht bij hem later nog wel een keer.

Liefs!

Janneke

Nieuwsgierig geworden naar het boek Dichter bij de seizoenen van Bette Westera en Henriëtte Boerendans? Klik hier om het boek te bestellen.

*Afbeeldingen: Posters met natuurgedichten van Janneke’s leerlingen

De geheime tuin – Phion Orkest i.s.m. Theater Sonnevanck – Theatertip van Janneke

Het sprookjesachtige verhaal De geheime tuin van Frances Hogdson Burnett wordt ruim honderd jaar later nog steeds (voor)gelezen en is al meermaals verfilmd. In 2023 maakte Theater Sonnevanck er in samenwerking met het Phion Orkest een muzikaal theaterspektakel van, waar ze nu -in januari en februari 2025- opnieuw mee op de planken verschijnen vanwege het grote succes. De voorstelling is een waanzinnige theaterbeleving voor jong en oud, waarbij 45 orkestleden hun muzikale bijdrage leveren en tegelijkertijd ook nog een acteursrol krijgen toebedeeld in het verhaal.

In deze versie van De geheime tuin heet de hoofdrolspeelster Sara in plaats van Mary. Ze is 10 jaar oud en om onduidelijke reden uit huis geplaatst. Ze gaat bij haar oom in zijn grote, oude landhuis Zonnestijn wonen. Het is niet de bedoeling dat ze door de gangen gaat dwalen en ze mag geen lawaai maken, want haar oom is een gevoelige man die nog altijd het verdriet om de dood van zijn vrouw niet te boven is gekomen. Toch gaat Sara op onderzoek uit en ontdekt een leeftijdgenoot. Hij heet Timo en kan niet lopen. Hij wordt verzorgd door de strenge gouvernante Ellie, die de opdracht heeft gekregen om Timo te behoeden tegen alles wat gevaarlijk kan zijn. Sara’s oom is bang dat zijn zoon Timo ook dood zal gaan. Hoewel Sara en Timo elkaar eerst niet kunnen uitstaan, worden ze toch vrienden. Ondanks het verbod om rond te dwalen in en om het landhuis gaan ze op zoek naar de geheime tuin die ooit van Timo’s moeder is geweest.

De 45 orkestleden spelen los van de lessenaar en waaieren uit over het toneel. Zonder dirigent verbeelden ze de dansende bediendes en de swingende takken van de bomen in de tuin. Vier violisten vergezellen als metaforische raven de depressieve oom. De blazers staan als levende borstbeelden op marmeren sokkels opgesteld bij de ingang van het landhuis. Het voltallige orkest dwaalt als geesten door de gangen waar ze ‘s nachts Sara met bedreigende melodieën opjagen en in verwarring brengen. Met wolken rondzwevende origamivogels die aan hun kostuums zijn bevestigd vertegenwoordigen ze ook hoop en leiden Sara naar de geheime tuin.

De rol van het orkest is zonder twijfel hetgeen deze voorstelling zo uniek maakt, maar ook de kostuums en het buitengewoon inventieve decor van Dieuweke van Reij spelen op een duizelingwekkende manier met de verbeeldingskracht van de jonge bezoekers. Lange witte doeken hangen als dreigende zuilen naar beneden en verhullen de geheimen van het oude Zonnestijn. Met kleine en manshoge papieren waaiers die door de toneelspelers worden opengeklapt komt de geheime tuin langzaam tot bloei. Er wordt niets expliciet uitgebeeld en tegelijkertijd is het abstracte decor allesomvattend.

Phion en Sonnevanck verzorgen samen een bijzonder aangename kennismaking met diverse professies in het theatervak. Spelenderwijs en in verhalende vorm maken kinderen kennis met klassieke muziekstukken van o.a. Purcell en Mozart. Ze leren luisteren naar opera-achtige zang wanneer operazanger Marcel van Dieren in zijn rol als verdrietige oom over de gelijkenis tussen Timo en zijn moeder zingt. Ze leren hun verbeelding te gebruiken wanneer Sara met de andere acteurs op een donker toneel staat en er met woorden een beeld van de tuin wordt geschetst. Ze leren zich in te leven in een onaangenaam personage wanneer Maaike Martens als de strenge gouvernante gepassioneerd een lied zingt op een melodie van Jacques Brell. Ze geeft haar hartverscheurende controledrang de overhand en zingt het publiek toe: ‘Wie is hier de baas?!’ En de kinderen uit de zaal roepen het antwoord terug: ‘Ik!’

Een goeie kindervoorstelling valt of staat natuurlijk met een goed verhaal en De geheime tuin blijkt dat nog steeds te zijn. Tegelijkertijd zijn het in dit geval toch echt de acteurs, de orkestleden en het decor die een onuitwisbare indruk achterlaten. Ik heb begrepen dat Phion en Sonnevanck een langjarige samenwerking aan zijn gegaan en dat we nog meer van dit soort theaterproducties kunnen verwachten. Ongeacht welk verhaal er de volgende keer wordt gekozen, schrijf ik me alvast in. Tot die tijd geniet ik nog even na van De geheime tuin. Een betoverende voorstelling over een opmerkelijk verhaal dat al 113 jaar blijft boeien.

De geheime tuin van het Phion Orkest i.s.m. Theater Sonnevanck is voor kinderen vanaf 6 jaar, maar is wat mij betreft ook nog zeer geschikt voor 12- en 13-jarigen. Ik bezocht deze voorstelling op zondag 2 februari in Stadsschouwburg Utrecht. De voorstelling speelt van 25 januari t/m 16 februari en is de komende weken nog te zien in Amsterdam, Apeldoorn en Enschede. Bekijk hier de hele speellijst.

Nieuwsgierig geworden naar het boek De geheime tuin van Frances Hogdson Burnett? Klik hier om het te bestellen.

Zoethout – Marita de Sterck – Tip van Heleen

Als er een romanverschijnt met mijn achternaam als titel, dan voel ik me uitgenodigd die te lezen, natuurlijk. Als dit verhaal een leestip blijkt, zou het fantastisch zijn een coverposter als naambordje op de deur van mijn nieuwe ‘kantoor’ te hangen. Al gaat de deur op deze cover open naar een hartverscheurend verhaal.

Amber voelt direct dat er iets bijzonders aan de hand is, als ze voor het eerst gaat kijken naar haar ‘nieuwe’ huis. Ze neemt de muizenkeutels, de muffe geur en de afbladderende verf voor lief. Zij wil het huis en het huis wil haar en het roodborstje in de tuin lijkt het er mee eens te zijn.

Amber, die voor het museum werkt, maakt al snel kennis methaar buurvrouw Cecile en de babbelwijven, die hun eigenperspectief hebben in het verdrietige verhaal van een jong meisje. Sonja leefde zo’n vijftig jaar geleden met haar moeder in het huisje waar Amber net ingetrokken is. Als de tekeningen, die Sonja maakte, op steeds meer plekken in het huisje tevoorschijn komen komt er een soort cold-case-onderzoek op gang. Met ieder snippertje behang dat Amber wegpeutert verschijnt een stukje meer Sonja.

Sonja leidde een geïsoleerd leven met haar moeder Nadia. Nadia deed wat in haar vermogen lag haar dochter te beschermen tegen de boze buitenwereld. Buurvrouw Cecile ontfermde zich – in het geheim – over het meisje als haar moeder ‘even’ weg was. Sonja genoot van de verhalen van Cecile en haar aanmoedigingen zich creatief te uiten en naar buiten te gaan.

“Roddelen is als winden laten. Grote opluchting in de buik! Tot de buurt zo hard walmt dat de mensen naar adem snakken en ter plekke bezwijken. Maar dan is het te laat. Want precies zoals scheten laten roddels zich niet meer terugstoppen in het gat waaruit ze gevlogen zijn.” (Blz.9 )

Als Sonja op een dag spoorloos verdwenen is, zitten de roddels en vooroordelen de zoektocht in de weg. Ook al heeft iedereen er zo zijn eigen ideeën over, in vijftig jaar tijd is Sonja nog niet gevonden.

Het taalgebruik van de babbelwijven en de directe beschrijvingen nemen je direct mee naar een armoedige buurt in de jaren ‘70/’80. Je voelt het ongemak, de veroordelingenen proeft bijna de smaak van soep uit een pakje, van zoethouten soldatenkoeken. De melk met een ‘zoetje’, die Sonja moet drinken voor het slapen gaan, smaakte eigenlijk altijd al niet zo goed.

Amber en Sonja hadden me snel te pakken in Zoethout. Het verhaal heeft verschillende interessante lijntjes, niet al je vragen worden beantwoord en niet iedere lezer zal aanvoelenmet welke klap het mysterie van Sonja’s verdwijning wordt opgelost. Als je de klap wél aan ziet komen maakt dat het verhaal misschien alleen nog maar spannender en bekruipt je een onheilspellend gevoel.

We kunnen het er over hebben of Zoethout een YA-roman is of niet. Voor mij is dat niet zo belangrijk, ik heb me laten meeslepen in een tragisch verhaal. Mocht ik ooit mijn vingers achter zo’n poster krijgen, dan weet ík dat het niet alleen een origineel naambordje is.

Voor alle dagen – @Poëzieiseendaad – Poëzietip van Janneke

Waar het poëzie betreft ben ik meestal niet de snelste, want het is nog altijd een relatief nieuw gebied voor me. Daardoor ontdekte ik pas deze zomer het bruisende boek Voor alle dagen, honderd-nog-wat gedichten zonder gelegenheid. Een bloemlezing samengesteld door Stefanie Liebreks, Joost Oomen en Yentl van Stokkum, een boeiend trio dat een succesvolle poëzie-Instagram vult met de naam @poëzieiseendaad.

Pas tijdens het eerste jaar van mijn studie tot docent Nederlands trok poëzie mijn aandacht. Voornamelijk door de bevlogen lessen van mijn docent. ‘Janneke, ik ken je als iemand die een boek keer op keer opnieuw kan lezen vanwege de mooie zinnen en het taalgebruik,’ zei hij, ‘Hoe kan een liefhebber van mooie taal, zoals jij, níét van poëzie houden?!’ Opeens vroeg ik me dat zelf ook af, want wat hij zei was waar. Voor mij is het plot van een boek regelmatig zelfs ondergeschikt aan het taalgebruik en de schrijfstijl. Ik mijmer graag over de onderliggende boodschap, een goed gevonden perspectief en over het gevoel dat een woord, een zin of een fragment bij me oproept. Ik realiseerde me dat met mij hetzelfde was gebeurd als met veel leerlingen in het voortgezet onderwijs. Na de vrolijke rijmpjes en gedichtjes op de basisschool was de stap naar de ingewikkelde dichtbundels voor de leeslijst in de bovenbouw te groot geweest. Ik herinner me niet dat iemand me stapsgewijs en met enthousiasme het plezier van poëzie heeft bijgebracht.

Niet iedereen heeft het geluk om -als tiener of op latere leeftijd- onder de bezielende begeleiding van een poëziedocent de eerste stapjes in die richting te zetten. Poëzie is een daad is in dat gat gesprongen. Ze delen dagelijks hun liefde voor poëzie en hebben een duidelijke missie: meer poëzie in ieders leven. Een leerling vertelde me laatst: ‘Ik heb nog geen poëzie nodig gehad in m’n leven, want ik ben nog nooit op een begrafenis of een bruiloft geweest waar ik iets moois zou moeten zeggen.’ Poëzie is een daad laat zien dat er een gedicht is voor elk moment, elke gelegenheid – niet alleen voor de gewichtige. Dus bijvoorbeeld ook voor als je op maandag al toe bent aan weekend, voor als het code rood is, als de verkiezingsuitslagen tegenvallen, als je al te lang ligt te scrollen op de bank, of voor die eerste dag dat je de lente kunt ruiken.

Na hun online succes hebben ze sinds vorige zomer dus ook een bloemlezing op papier samengesteld, gevuld met gedichten van bekende en minder bekende, oude en jonge, Nederlandse en Vlaamse dichters. Je kunt de bundel op een willekeurige bladzijde openslaan, maar er is ook gedacht aan de lezers die liever hun gedachten vooraf al een beetje laten sturen. De gedichten zijn onderverdeeld in korte hoofdstukken met een lichtvoetige introductie, minstens zo poëtisch en toch ook zeer concreet. Denk daarbij aan de voor de hand liggende categorieën ‘voor als je kwaad bent’ of ‘voor als je verliefd bent’. Er zijn ook categorieën waarvan je nog niet wist dat je ze nodig zou kunnen hebben, zoals ‘voor als je je een hoofdpersoon voelt’, ‘voor als het journaal weer om te janken is’, ‘voor als je net een hert hebt gezien’ en ‘voor als je vandaag alleen nog maar saaie gedachten hebt gehad’.

Nieuwsgierig geworden?

Klik hier om de bloemlezing Voor alle dagen te bestellen.

Goed om te weten:

Van 30 januari t.e.m. 5 februari 2025 vieren we Poëzieweek 2025 in het thema ‘lijfelijkheid’. Poëzieweek, hét poëziefeest van Vlaanderen en Nederland, is er overal en voor iedereen!

Mijn leeftijdsadvies: 14+ | Uitgeverij: Podium | Samengesteld door: Stefanie Liebreks, Joost Oomen, Yentl van Stokkum | Verschenen: 5 mei 2023 | Prijs: €20,99

Pinterestpoëzie – Heleen

Lieve Janneke,

Tijdens mijn ‘inburgering’ op mijn nieuwe school bezoek ik af en toe een les van een collega. Afgelopen week was ik te gast in een les waar leerlingen gedichten voordroegen en op zoek gingen naar poëtische middelen in het gekozen gedicht. Ik werd verrast door hun kennis en de toewijding waarmee ze gezocht hadden.

De leerlingen uit 6 VWO hadden zich ondergedompeld in poëzie. Het viel me op dat er veel oude dichters op hun pad gekomen waren en dat de thematiek niet vaak lichtvoetig was. Daar waar ik zelf misschien al afgehaakt was, waren zij er nieuwsgierig ingedoken. Slauerhoff en Hooft werden niet geschuwd en hun werk werd begrijpelijker naarmate het meer uitgeplozen werd.

De favoriet van hun docent, Wisława Szymborska, was er dankbaar bijgehaald en we spraken over het belang van een goede vertaling en of de vertaler invloed gehad zou hebben de poëtische middelen. Het werd een gesprek op niveau en daar was ik best een beetje van onder de indruk.

Er waren ook leerlingen die gekozen hadden voor een vertaling van gedichten uit hun lievelingsfilm, Dead Poets Society. Het voelde als een welkomstcadeautje, deze film is al jaren míjn favoriete film. Ik werd heel gelukkig van het idee dat ik aan kon sluiten bij hun enthousiasme en vroeg me tegelijkertijd ook af of er in de afgelopen vijfendertig (!) jaar geen andere film verschenen was die aan kon raken wat deze film deed.

Een aantal leerlingen had het lastig gevonden een gedicht te vinden dat én raakte én zich leende om de geleerde theorie op los te laten. Zij hadden toestemming gevraagd en gekregen om zelf een gedicht te schrijven met behulp van AI. Het was een mooi onderzoek. Het ‘technische deel’ werd strak vormgegeven, thema’s waren netjes uitgewerkt en de gedichten waren goed voor te dragen. Toch ontbrak er iets, we constateerden dat emotie een essentiële factor is. Of je een gedicht nou echt begrijpt of niet.

Ik besloot dat ik mijn favoriete gedicht ook wel even voor kon dragen, als dank voor delen van het werk en de persoonlijke beleving. Mijn favoriete gedicht is Haar nek, geschreven door Jaap Robben. Vorig jaar schreef ik er over in de poëzieweek. Het gedicht is niet lang, niet geschikt om allerlei poëtische middelen op los te laten, maar roept een gevoel op dat je waarschijnlijk zult herkennen. Toen ik klaar was, een beetje trots ook, werd ik aangekeken met een meewarige blik. “Oh, pinterestpoëzie”, zuchtte iemand anders.

Ik wens jullie een inspirerende poëzieweek!

Liefs, Heleen

Benieuwd naar de film Dead Poets Society? Bekijk hieronder de trailer. De film is te streamen op Disney+.

Goed om te weten: Van 30 januari t.e.m. 5 februari 2025 vieren we Poëzieweek 2025 in het thema ‘lijfelijkheid’. Poëzieweek, hét poëziefeest van Vlaanderen en Nederland, is er overal en voor iedereen!

Afbeelding: Poes Mizzet van Ilse de Vries

De wegen – Paul Verrept – Poëzietip van Heleen

Poëzie vind ik eigenlijk het fijnst wanneer het verfrissend is, verrassend, direct. Van rijmelarij word ik onrustig en bij veel zware vaagheid voel ik me dom. Maar wanneer ‘mag’ je iets als poëzie lezen? Zo op weg naar De poëzieweek zie ik zomaar een paadje om De Wegen van Paul Verrept en Ingrid Godon met je te delen.

“Toen je vertrok, keek hij je na. Je wilde wel, maar je kon niet blijven. Hij wuifde. Het was alsof iemand met je meeliep.”

De wegen vertelt een liefdesverhaal. Zachte woorden nemen je geruisloos mee naar een ontmoeting, het samenzijn en wat er achterblijft als het niet lukt om samen te blijven. De prenten zijn misschien nog wel zachter dan de voorzichtige woorden. Als een soort schaduw ondersteunen ze de zinnen.

De verdeling van de tekst over de pagina’s, de keuze van woorden en de kwetsbare illustraties laten mij De wegen lezen als poëzie. Als jij je hebt laten verrassen door De Liefde aai jij vast, net als ik, dit boekje even als je het dichtgeslagen hebt.

Nieuwsgierig geworden?

Klik hier om het boek De wegen te bestellen.

Goed om te weten:

Van 30 januari t.e.m. 5 februari 2025 vieren we Poëzieweek 2025 in het thema ‘lijfelijkheid’. Poëzieweek, hét poëziefeest van Vlaanderen en Nederland, is er overal en voor iedereen!

Pestbloemen – Mats Strandberg – Tip van Janneke

Wanneer Edward van de Vendel een boek aanraadt is dat voor mij meestal al reden genoeg om het te willen lezen. Inmiddels is Edward afgelopen jaar zelf een uitgeverij gestart onder de naam Blauw Gras en Pestbloemen is één van de eerste titels die bij hen verschijnt. Een duister boek over een periode waarin de pest, een gruwelijke ziekte, heel veel slachtoffers eist.

We volgen Magdalena, die samen met haar kleine zusje naar het kasteel van haar kille tante wordt gestuurd nadat haar moeder is overleden aan de pest. Het besmettingsgevaar is in de stad Stockholm te groot en op het kasteel zullen ze een stuk veiliger zijn. De meiden komen uit een warm en vrijzinnig gezin en hun vader drukt hen op het hart om zich bij hun gelovige tante dankbaar en gehoorzaam te gedragen. Maar dat blijkt niet mee te vallen wanneer ze meteen bij aankomst al worden opgesloten in een sombere kamer en overdag hard moeten meewerken in de huishouding. Hun neefje zou ook in het naargeestige kasteel moeten wonen, maar vanwege zijn gezondheidsproblemen krijgen ze hem niet te zien. Magdalena vermoedt dat er iets anders aan de hand is en gaat door eenzaamheid gedreven steeds roekelozer op zoek naar het enig denkbare gezelschap.

De angst en de onwetendheid over de verspreiding van de pest doet denken aan de eerste maanden van de coronapandemie. Dat is dan ook de tijd waarin schrijver Mats Sandberg dit verhaal schreef. Ik raad het boek aan kinderen van rond de 12 jaar oud aan, een groep die een aanzienlijk deel van hun basisschooltijd met de consequenties van die pandemie te maken heeft gehad. De emoties van frustratie en onbegrip bij Magdalena’s jongere zusje zullen voor hen wellicht nog herkenbaar aanvoelen. Tegelijkertijd zullen ze zichzelf nu herkennen in Magdalena, die al oud genoeg is om te reflecteren op de situatie en haar vraagtekens heeft bij de aanpak van haar onvriendelijke tante.

Pestbloemen is een griezelig boek vol tegenstellingen en genuanceerde karakters waarin die uitersten samenkomen: goed en fout, warm en kil, streng en toegeeflijk, mild en meedogenloos, aards en bovennatuurlijk. De gigantische plottwist richting het einde levert glanzende oogjes op bij de leerlingen die het al van me hebben geleend. Wie het boek eenmaal heeft opengeslagen wil meteen door blijven lezen om te weten hoe het afloopt.

Tot slot ziet het boek er ontzettend aantrekkelijk uit. Het heeft een handzaam formaat en de subtiele opdruk van zilverfolie zie je eigenlijk alleen goed als je het boek in het licht heen en weer beweegt. Je krijgt meteen het gevoel dat er een geheimzinnig verhaal schuil moet gaan achter de drie dreigende pestmaskers. Ook in het boek zijn hoofdstukken zo nu en dan van sinistere illustraties voorzien, die het verhaal veel kracht bij zetten. Ik juich illustraties in jeugdboeken altijd ontzettend toe. Toch komt het niet vaak voor, omdat het als te kinderachtig wordt gezien. Zonde! De illustraties in Pestbloemen zijn alles behalve kinderachtig. De scherpe zwart-wit-tekeningen zijn geen letterlijke weergave van de tekst, maar geven een onheilspellende draai aan het verhaal. Illustraties zoals deze kunnen helpen om verbeeldingskracht te prikkelen bij de lezer, bij jongeren in het bijzonder. De tekeningen van Elin Sandstöm dragen zonder meer bij aan het gothic gevoel dat dit spannende boek achterlaat.

Wil je meer weten over hoe dit boek tot stand is gekomen? Op de website van uitgeverij Blauw Gras staat een leuk interview met schrijver Mats Sandberg, klik hier om het te lezen.

Negen boeken om mee te nemen naar 2025 – Tips van Heleen

In het nieuwe jaar lees je natuurlijk nieuwe boeken én zijn er nog de wat oudere boeken die je graag nog eens doorbladert. Blader je mee met mijn lijstje oud en nieuw?

Liften naar de hemel – Lex Paleaux – 14+

Liften naar de hemel stond al op mijn lijstje voor het verschenen was. Omdat Lex’ boeken al de nodige aandacht van mij gekregen hebben en ik natuurlijk niet over wil komen als een Paleaux-fangirl, mag deze op dit lijstje. Bovenaan, dat dan weer wel. Liften naar de hemel vertelt het aangrijpende verhaal van Quintin, die naar Canada gestuurd wordt om het rechte pad te hervinden. Ondanks de ellende die hij meegemaakt heeft, blijft Quintin ontvankelijk voor bijzondere ontmoetingen en kan hij zich laten raken door de natuur en muziek. Je hoopt dat het Quintin gegund is om de aandacht en veiligheid te ervaren die aan de basis staan van een zelfbewust en stabiel leven. Quintin heeft me ingepakt, ik hoop dat de leesclub op mijn nieuwe school hem ook wil ontvangen.

Uitgeverij: Ambo Anthos | Verschenen: 26 september 2024 | € 23,99 | Hier te bestellen

De een is de ander niet – Henny Vrienten – 10-100 jaar

Teksten van zeven albums, die verschillende fases uit het leven van Henny Vrienten markeren. Ik heb het al heel lang in huis, een eerste druk denk ik en soms zijn er aanleidingen erdoorheen te bladeren en de liedjes op te zoeken en te sturen aan iemand die een glimlach kan gebruiken. Het aantal ezelsoren, briefjes en paperclips groeit. De teksten en liedjes van Henny Vrienten zijn ook fijn om je les mee te openen of af te sluiten. Mijn laatste paperclip, een met een petrolkleurig bolletje aan het eind, zette ik vast bij ‘Fijn om er niet bij te horen’, zoek dat maar eens op.

Uitgeverij: De Harmonie | Verschenen: 1 oktober 2019 | € 20,00 | Hier te bestellen

Het huis van Vasha – Irina Filcer en Aart Kramer – alle leeftijden

Het huis van Vasha is een sfeervol prentenboek over de vanzelfsprekendheid waarmee je voor elkaar klaarstaat. Het is precies op het juiste moment verschenen, de donkere dagen en de dreiging van oorlog zijn voor veel mensen herkenbaar. Dat je je in zo’n situatie aan elkaar warmt, samen zingt en dat er altijd nog iemand bij kan, daar kunnen we met elkaar nog wat van leren. Voor dit prentenboek hoef je zeker geen kleuter te zijn.

Uitgeverij: De Eenhoorn | Verschenen: 11 september 2024 | € 19,95 | Hier te bestellen

Er is geen vorm waarin ik pas – Erna Sassen – 15+

Het taalgebruik in de boeken van Erna Sassen is heel direct, raak en aansprekend. In Er is geen vorm waarin ik pas kruip je in het hoofd van Tessel, die volgens de volwassenen een burn-out heeft. Volwassenen hebbenoveral wel een mening over, maar je had toch eigenlijk niks verteld? Dit boek gaat over verdriet en verwarring, over verliefdheid of toch niet. De opbouw ondersteunt de titel, flarden van herinneringen en gesprekken, gedachtesen muziek. Een fijn boek als je toe bent aan een andere vorm.

Uitgeverij: Leopold | Verschenen: 8 september 2016| € 16,99 | Hier te bestellen

Lees! – Ine Desplinter – lezers van 12+ en docenten die willen vernieuwen en variëren in leesonderwijs

Dit boek bevat een schat aan opdrachten voor vóór, tijdens en na het lezen. Een lijst met korte verhalen wordt gedeeld, daar zijn we allemaal áltijd naar op zoek, en ook auteurs geven leesopdrachten. Ik heb de opdrachten zelf nog niet gebruikt, maar dit boek is overzichtelijk, logisch ingedeeld en aantrekkelijk vormgegeven. Andere titels uit deze reeks zoals Schrijf! en Buiten de lijntjes zijn succesvol en dragen bij aan creativiteit en lees- en schrijfplezier. Lees! Is een boek dat je zeker zal inspireren.

Uitgeverij: Clavis | Verschenen: 30 augustus 2024 | €29,95 | Hier te bestellen

De zomer die alles was – Mariska Overman – 11+

Puca heeft zin om eindelijk naar de middelbare school te gaan, maar er ligt nog een lange zomervakantie op haar te wachten. Ze zou wel willen dat de tijd wat sneller ging, maar als ze Rover ontmoet krijgt tijd een heel andere betekenis. De zomer die alles was gaat over volwassen worden, over afscheid nemen, maar vooral over het leven. Door mijn werk als rouwconsulent op mijn vorige school heb ik een liefde ontwikkeld voor verhalen over afscheid en hoe afscheid het leven bijzonder maakt.

Uitgeverij: Kluitman | Omslagillustratie: Esther Leeuwrik | Verschenen: 15 mei 2024 | €16,99 | Hier te bestellen

Al het blauw van de hemel– Mélissa Da Costa – 15+

Emile is 26 als hij besluit een laatste reis te maken. Hij heeft jong-alzheimer en de artsen schatten dat hij nog maximaal twee jaar te leven heeft. Emile koopt een camper en plaatst een oproep waarin hij een reisgenoot zoekt om ‘een menselijk avontuur’ mee te delen. Joanne besluit met hem mee te gaan op een bijzondere roadtrip. Al het blauw van de hemel is een boek over avontuur, vriendschap, natuur en liefde voor het leven. Een fijn boek om je te laten meeslepen en emotioneren.

Uitgeverij: Manteau | Verschenen: 7 maart 2023 |€24,99 | Hier te bestellen

De nacht in de Telegraph club – Malinda Lo – 15+

Op mijn ‘nieuwe school’ is een leesclub, De nacht in de Telegraph club is het boek waarvoor gekozen is te lezen voor onze volgende bijeenkomst. Het liefdesverhaal van twee vrouwen van verschillende etniciteit wordt verteldtegen het decor van San Francisco in de jaren ’50. Een verhaal van alle tijden, waar onderdrukking en uitsluiting het gevolg is van angst voor het onbekende. De Nacht in de Telegraph club biedt genoeg gespreksstof vroor de leden van onze leesclub, wie weet draagt het een beetje bij aan begrip en verdraagzaamheid.

Uitgeverij: Nieuw Amsterdam | Vertaling: Louise Koopman | Verschenen: 13 juli 2023 | € 22,99 | Hier te bestellen

De beer die er niet was – Oren Lavie & Wolf Elbruch – alle leeftijden

Niets is zo verfrissend als een filosofisch prentenboek. Ik ben er dol op om levenswijsheden te laten uitleggen door dieren. Absurdisme, ritmiek en puurheid helpen de beer bij het ontdekken van zichzelf. Voor alleen de prenten had ik dit boek niet gekozen, dat is een kwestie van smaak, maar de ontwapenende onbevangenheid van deze beer heeft hem een plekje op de boekenplank in mijn nieuwe werkkamer opgeleverd.

Uitgeverij: Hoogland & Van Klaveren | Vertaling: Berd Ruttenberg | Verschenen: 15 april 2015 | € 17,50 | Hier te bestellen