Hoe was het op school?

Iedere voorlezer heb z’n nalezer – Janneke

Lieve Heleen,

‘Iedere voorlezer heb z’n nalezer.’ Ik geloof dat het een uitspraak is van schrijver en illustrator Jan Paul Schutte. Een waarheid als een koe. Dat blijkt ook uit recent onderzoek dat in opdracht van o.a. het CPNB en Stichting Lezen in september werd gepresenteerd, waarin zichtbaar wordt hoe de afnemende interesse voor lezen o.a. gelijk loopt met de afnemende aandacht voor leesopvoeding vanuit thuis. Wanneer kinderen ouder worden blijkt het voor ouders -om wat voor reden dan ook- steeds moeilijker te zijn om een stimulerende rol te spelen in hun leesproces, want hoe pak je die leesopvoeding aan als kinderen niet langer voorgelezen willen worden?

Er is de laatste jaren veel aandacht voor het zorgwekkende niveau leesvaardigheid van de Nederlandse jeugd, maar ik wil me in dit artikel niet bezighouden met een schuldvraag. Het is helemaal niet gek dat naarmate kinderen zelfstandiger worden ook de actieve sturing van ouders minder wordt. Zeker wanneer er hormonen, op- en zelfstandigheid een rol gaan spelen in een tienerleven kan te veel sturing zelfs averechts werken. Waar je bij kleine kinderen kunt besluiten dat het tijd is voor een (voor)leesmoment is het inplannen van aandacht voor lezen en taal bij oudere kinderen een stuk moeilijker. Daarnaast is het best ingewikkeld om ‘over te stappen’ naar een leesopvoeding waarin voornamelijk een positief leesklimaat wordt nagestreefd en niet per se op de leesactiviteit moet worden gehamerd.

Er zijn een aantal leeftijden waarbij ouders en docenten alert moeten zijn op het vasthouden van leesplezier. O.a. uit het onderzoek De doorgaande leeslijn van Stichting Lezen blijkt dat kinderen afhaken rond groep 6, de brugklas en tijdens de overgang van de onder- naar bovenbouw in het voortgezet onderwijs. In deze klassen wordt de complexiteit van de leesboeken het meest voelbaar opgeschroefd en wanneer deze overgang niet goed wordt begeleid kan er sprake zijn van een daling in leesplezier, leesmotivatie en ontstaat er soms zelfs leesangst. De stap van kinderboeken naar jeugdliteratuur en de volgende stap naar volwassen literatuur wordt als te groot ervaren. Maar hoe zorg je als ouder voor een zachte landing?

Laat ik vooropstellen dat in alle gevallen geldt: een goed voorbeeld doet goed volgen. Een kind dat opgroeit in een huishouden waar regelmatig wordt gelezen -dat kan ook een krant of tijdschrift zijn- zal zelf ook sneller iets openslaan. Toch is het heel begrijpelijk dat dit niet veel gebeurt wanneer lezen ook niet op je eigen favorietenlijst staat. Je hoeft geen lezer te zijn om lezen belangrijk te vinden. Zo ben ik bijvoorbeeld bepaald geen sporter, maar ik vind sport wel belangrijk, zeker in de opvoeding van een kind. Dat is min of meer hetzelfde. Wie niet graag leest zal de leesopvoeding dus wat extra moeite kosten, maar het is wel de moeite waard. Het hoeft je er niet van te weerhouden om eens een boek cadeau te doen en bibliotheekbezoek aan te moedigen. Wie niet graag een boek voor zichzelf openslaat kan wel degelijk veel plezier beleven aan de jeugdboeken die door zoon of dochter mee naar huis worden genomen. Het kan leuk zijn om samen met je kind aan de slag te gaan, te weten waar hij of zij mee bezig is, welke thema’s er bij hen onder de aandacht worden gebracht, welke kijk ze op het verhaal ontwikkelen en er samen over in gesprek te gaan.

Samen lezen is misschien wel het gezelligste advies dat ik kan geven. Lees (deels) met je zoon of dochter mee en bespreek het verhaal terloops, niet als een overhoring. Stel bijvoorbeeld tijdens het koken eens vragen vanuit interesse en deel ook je eigen mening: ‘Wow, zag jij dat einde aankomen?’, ‘Wat had jij gedaan in de plaats van dat ene personage?’, ‘Ik vond die andere klasgenoot veel leuker, begreep jij waarom hij toch voor de ene koos?’. Probeer daarnaast niet te veel te concurreren met streamingdiensten, maar maak ook eens gebruik van het aantrekkelijke Netflix, Disney+ of Amazon Prime waar veel jeugdboeken worden verfilmd of tot een serie worden uitgewerkt. Kijk samen naar de mini-serie A Good Girls Guide To Murder en besluit daarna om het nog niet verfilmde tweede deel uit de bieb te lenen en samen te lezen.

Ouders geven in het eerder genoemde leesopvoedingsonderzoek aan veel te moeten concurreren met schermen en de ondersteuning vanuit school te missen. Twee zeer legitieme obstakels die een gezonde leesroutine in de weg kunnen staan. Die leesroutine is moeilijk te ontwikkelen als het ten koste gaat van tijd voor leukere zaken, zoals een beeldscherm. Het kan handig zijn om een vast leesmoment te vinden waarop alternatieven niet meteen voor handen zijn. Kinderen die ‘s avonds voor het slapen gaan geen telefoon mee naar hun slaapkamer mogen nemen, vinden een boek lezen opeens een prima alternatief om bij tot rust te komen. Een autorit kan een goed moment zijn om gezamenlijk een paar hoofdstukken van een luisterboek mee te pakken. Luisteren en lezen afwisselen is een prima methode om de hoeveelheid pagina’s op te splitsen in behapbare brokken.

Wat misschien nog wel het moeilijkste is is het vinden van het juiste boek. En hier komt ook de ondersteuning vanuit school om de hoek kijken. Individueel advies is de beste manier om een kind aan het lezen te krijgen, maar het is ook arbeidsintensief en niet ieder kind heeft het nodig. Schroom niet om de docent van je zoon of dochter om advies te vragen en hen te helpen met het in kaart brengen van de interesses. Samen -ouders én docent- kunnen jullie op zoek gaan naar titels die aansluiten bij leeftijd, niveau en persoonlijke voorkeuren. Zodat er een aantrekkelijk aanbod voor handen is dat uitnodigt tot lezen.

Hoewel de berichten over de leesvaardigheid van Nederlandse jongeren doorgaans alarmerend en niet erg hoopgevend zijn, zie ik wel degelijk aanleiding voor blije gezichten. In datzelfde rapport staat ook dat jongere ouders positiever zijn over hun eigen leesverleden dan oudere ouders en dat er een positieve relatie zit tussen het oordeel over hun eigen leesopvoeding en de leesopvoeding van hun kind. Wat leesplezier betreft gaan we dus voorzichtig weer de goede kant op. Laten we die gedachte vasthouden en tot de conclusie komen dat niet alle verantwoordelijkheid voor leesplezier bij school ligt en ook niet alle verantwoordelijkheid ligt bij de ouders. Het is de samenwerking tussen ouders en school die goed werkt. Als docent Nederlands hoop ik benaderbaar te zijn voor de kinderen én de ouders en nodig hen van harte uit om met me in gesprek te gaan als ze op weg geholpen willen worden.

Geniet van je volgende leesboek!

Janneke

Leuk om te weten: Op woensdagavond 12 februari 2025 presenteer ik een leesbevorderingsavond gericht op kinderen in het voortgezet onderwijs, waarbij Kluun en het schrijversduo Sophie Wester te gast zijn. Ouders van leerlingen op het Jordan Montessori Lyceum kunnen zich opgeven via de oudervereniging.

*Afbeelding: kennisrotonde

Negen boeken om mee te nemen naar 2025 – Tips van Janneke

Aan het begin van januari deel ik nog even een jaaroverzicht met negen jeugd- en YA-boeken die ik in 2024 gelezen heb en echt niet onbesproken wil laten. Het is me (nog) niet gelukt om deze boeken voor jullie te recenseren, maar ik wil ze graag meegeven als leestips voor het komende jaar. Uiteraard hoop ik dat er weer veel gelezen wordt in 2025!

Eenbeen – Thijs Goverde – 11+

Ook dit jaar verschenen er weer een behoorlijk aantal maatschappijkritische toekomstboeken, want wanneer ons eigen nabije toekomst onzeker voelt is dat een populair genre. Wie door de dystopische bomen het bos niet meer ziet moet geholpen worden en daarom raad ik het boek Eenbeen van harte aan. Thijs Goverde schreef een boeiend verhaal over een wereld waarin klimaatrampen tot een nieuwe orde hebben geleid. In deze wereld groeien de tieners Roosmarijn en Thomas op, waarbij een gewonde soldaat in huis wordt geplaatst om aan te sterken. Het is een chagrijnige man, waar weinig lol aan te beleven valt. En dat terwijl ze het ook beter hadden kunnen treffen, zoals de buren die onderdak bieden aan een vriendelijke en charmante soldaat met maar één been. Het boek geeft een interessante kijk op hoe ons leven er over honderd jaar uit zou kunnen zien en deelt een zorgwekkende visie over het gedrag van de mens.

Uitgeverij: Ploegsma| Verschenen: 25 januari 2024 | €17,99 | Hier te bestellen

Tijdfixers – Davide Morosinotto – 13+

Als groot fan van Davide Morosinotto zat ik zoals altijd al te wachten op de volgende titel. Deze keer met extra nieuwsgierigheid, omdat het boek anders is dan de andere boeken. Het is geen klassieke historische roman dit keer, maar een eigentijds tijdreizigersverhaal. Je kunt het verhaal op twee manieren lezen en dat is bijzonder te noemen. Lees je het verhaal liever in chronologische volgorde? Begin dan op bladzijde 1. Lees je het liever met flashbacks en flashforwards? Begin dan bij hoofdstuk 1 en volg de hoofdstuknummers die kris kras door het boek staan. Het gaat over Mirella die voor een geheime militaire organisatie werkt en als tijdreiziger in het verleden minieme veranderingen aanbrengt, waardoor grote rampen in de toekomst voorkomen kunnen worden. Zo voorkwam ze al een kettingbotsing en een vliegtuigkaping. Ze wordt nu op een missie gestuurd om een bomaanslag op een middelbare school in Bologna te voorkomen.

Uitgeverij: Pelckmans | Vertaling: Manon Smits, Pieter van der Drift | Verschenen: 24 november 2024 | €19,50 | Hier te bestellen

Futuria – Suzanne Wouda – 12+

Voor liefhebbers van meedogenloze fantasy en horror is Futuria een geweldig boek. Op het oude gevangeniseiland Futuria staat een pretpark voor de allerrijksten en Libby’s vader heeft daar een laboratorium. Op een dag wordt er een groep straatkinderen naar het eiland ontvoerd. De kinderen horen bij de rivaliserende straatbendes van Kraai en Achilles, die over hun persoonlijke vetes heen stappen om hun vrienden te redden. Wanneer Libby zich realiseert wat haar vader met de kinderen van plan is besluit ze Kraai en Achilles te helpen. Suzanne Wouda spaart haar personages niet en laat ze -net als de lezer- nadenken over wat een leven waard is. De sinistere sfeer en het harde leven van de kinderen leveren een pijnlijk horrorverhaal op, waar horrorland– en griezelbuslezers van zullen smullen.

Uitgeverij: Ploegsma | Omslagillustratie: Sophie Pluim | Verschenen: 11 september 2024 | €18,99 | Hier te bestellen

Brand – Anke Kranendonk – 14+

Op sociale media werd dit boek al veelvuldig besproken en ik raad het ook graag aan. Met een professionele brandweerman in de familie krijg ik regelmatig de schokkende verhalen mee van gezinnen die hun thuis en soms zelfs hun dierbaren verliezen aan brand. Wat doet het met je wanneer jij degene bent die dat overkomt? Wanneer de getraumatiseerde Roman in aanraking komt met Kevin, van de jeugdbrandweer, komt zijn persoonlijke verhaal beetje bij beetje naar voren. Ondertussen leer je veel over hoe de jeugdbrandweer te werk gaat. Ik heb een paar leerlingen die ook bij de jeugdbrandweer zitten en vond het boeiend om te lezen wat dat allemaal inhoudt.

Uitgeverij: Querido | Verschenen: 20 augustus 2024| €17,99 | Hier te bestellen

David David – Ben Blom – 13+

Wanneer een docent Nederlands een jeugdboek schrijft ben ik daar altijd nieuwsgierig naar. Via Best of YA won ik een exemplaar van David David met leesvragen voor scholieren. Geïnspireerd op Het portret van Dorian Grey schreef Ben Blom een novelle -een kort verhaal- over een tiener die wakker wordt in een gespierd lichaam met de proporties van een Griekse god. Waar uiterlijk hem eerst niet zoveel deed, verandert zijn leven en zijn karakter enorm wanneer hij in gaat op de positieve reacties op zijn nieuwe lichaam. Hoewel ik na het abrupte einde liever had gezien dat dit verhaal wat meer bladzijdes de ruimte had gekregen om de verhaallijn uit te werken, is het een interessante aanleiding om het gesprek met jongeren aan te gaan over zelfbeeld en aantrekkingskracht.

Uitgeverij: Best of YA, van Goor | Omslagillustratie: Caren Limpens | Verschenen: 17 oktober 2024 | €10,99 | Hier te bestellen

Onder de brug – Evelien de vlieger – 15+

Hoewel ik persoonlijk geen liefhebber ben van thrillers, zijn scholieren er gek op. Zo nu en dan komt er eentje voorbij waarin mijn leesvoorkeur en die van hen samenkomt. Evelien schreef een gelaagd en loeispannend verhaal over een jonge comapatiënt die onder een brug wordt gevonden met het woord ‘sorry’ op zijn hand geschreven. De indruk wordt gewekt dat hij zelf is gesprongen, maar is dat wel echt waar? In het verhaal volgen we het perspectief van de jongen tot aan zijn val, maar er is ook een verhaallijn waarin de andere personages aan het woord komen. Het boek vraagt door al die perspectiefwisselingen wel wat van de lezer en is daardoor geschikt voor lezers met wat meer leeservaring.

Uitgeverij: Querido | Verschenen: 7 mei 2024 | €17,95 | Hier te bestellen

De schreeuw van Westerdam – Daniëlle Bakhuis – 13+

Nog zo’n interessante thriller is De schreeuw van Westerdam waarin bekende personages uit het plaatsje Westerdam te maken krijgen met een -op het eerste oog- onaangename grappenmaker uit het dorp. Er worden rouwkaarten bezorgd waarop de tieners hun eigen naam zien staan, met als sterfdatum de eerstvolgende oudejaarsavond. Het betreft de jaarwisseling van 2000 en wie al zo oud is om zich die eeuwwisseling te kunnen herinneren weet dat de wildste verhalen destijds de ronde deden over het einde der tijden en andere onverklaarbare zaken die rond die datum plaats zouden vinden. Wie dit boek leest bekruipt langzaamaan het gevoel dat er iets bovenmenselijks meespeelt op de achtergrond, wat in het gebied van de Witte Wieven ook helemaal niet zo gek zou zijn. Persoonlijk heb ik erg genoten van alle verwijzingen naar de jaren negentig. De muziek, de tv-programma’s, de kleding en het onbereikbare leven zonder mobieltje worden terloops en tegelijk erg nauwkeurig beschreven. Ook zonder de boeken die aan Westerdam verwant zijn te hebben gelezen is dit een fijne thriller om zo vlak na de jaarwisseling open te slaan.

Uitgeverij: Best of YA, van Goor | Verschenen: 11 oktober |€15,99 | Hier te bestellen

Het eiland aan de rand van de nacht – Lucy Strange – 12+

Zonder meer is ook Lucy Strange één van m’n favoriete schrijvers en hoewel dit niet haar beste boek is kijk ik met veel plezier op dit spannend verhaal terug. Het valt me opeens op dat ik veel boeken met een grimmig karakter op m’n lijstje heb staan dit jaar. Het eiland aan de rand van de nacht is daarop geen uitzondering. Het betreft een boek over een afgelegen kostschool voor moeilijk opvoedbare kinderen op een eiland in Schotland. Wanneer Faye daarnaartoe wordt gestuurd stuit ze op een duister geheim dat haarzelf en de andere kinderen in gevaar brengt. Zo wild als de natuur op het Schotse eiland is ook het karakter van Faye. Wie het boek leest gaat van allebei (meer dan) een beetje houden. Zoals altijd zijn Lucy’s boeken beklemmend, troostrijk en een beetje grappig, in dit verhaal gecombineerd met een klein vleugje magie.

Powerless – Lauren Roberts – 16+

Over magie gesproken, een smeuïg romantasy-boek mag in mijn lijst niet ontbreken. Powerless is deel 1 van een trilogie, waarvan inmiddels ook deel 2 al verschenen is. We volgen Paedyn die opgroeit in een magische maatschappij waarin iedereen zonder magische gave wordt verbannen naar de schroeivelden of wordt omgelegd. Je raadt het al, Paedyn heeft geen gaven. Haar vader voedde haar op tot een vindingrijke strijder die wel gaven lijkt te hebben. Wanneer ze een prins redt valt ze positief op en wordt naar de Zuiveringsproeven gestuurd. Ze valt niet alleen op bij de prinsen, maar ze valt zelf ook op één van die prinsen. Een levensgevaarlijk gevoel, want uitgerekend die ene prins is de toekomstige handhaver. Hij zal haar om moeten brengen als hij achter haar geheimen komt. Powerless is een boek met veel geweld, waarin veel grote emoties samenkomen en uitvoerig worden beschreven. Een absolute aanrader voor liefhebbers van The Hunger Games.

De mooiste van het land – Serena Valentino – Tip van Heleen

Hoe kan het zover komen dat iemand een meisje met een hartje van goud, een huid zo wit als sneeuw en robijnrode lippen niet kan verdragen en haar zelfs wil doden? De mooiste van het land vertelt het verhaal van de boze koningin, de stiefmoeder van Sneeuwwitje.

Gelovend in de goedheid van mensen en geprikkeld door het portret van de boze koningin op de cover van De mooiste van het land, begon ik gretig in het boek dat toch meer pagina’s telde dan de omvang deed vermoeden. Het leek me interessant om te ontdekken hoe het zover was gekomen met die mooie koningin. Het was misschien makkelijker geweest als ze een naam had gekregen, al liet ze me ver meegaan in mijn begrip voor haar ellende.

De boze koningin is niet altijd een naar mens geweest. Ze was een prachtige en lieve jonge vrouw, waar de koning als een blok voor viel. Haar vader, de spiegelmaker, had alleen voor haar gezorgd sinds haar geboorte. Die zorg bestond niet uit de bevestiging en aandacht die ieder kind nodig heeft. Sneeuwwitje, de dochter van de koning, zou wél moeten opgroeien in liefde, haar eigenwaarde mocht niet in twijfel gebracht worden en niets mocht een gelukkige jeugd in de weg staan.

Sprookjes zijn vaak enge verhalen, waar harde lessen uit geleerd kunnen worden. Je kunt je afvragen hoe geschikt sprookjes zijn voor kinderen. Zelf denk ik dat je als verteller wel een soort bemiddelende rol hebt. Als verteller of lezer kun je keuzes maken in wat je vertelt en welke woorden je daarbij wel of niet gebruikt. Sprookjes kun je dan ook beter lezen dan bekijken of beluisteren.

De achtergrondkennis over de boze stiefmoeder kan zorgen voor begrip of misschien ‘verzachtende omstandigheden’. Voor wie is die achtergrondkennis dan het meest interessant? Voor de lezers van tien jaar en ouder, Dinsneyliefhebbbers, of voor degene die het sprookje van Sneeuwwitje wil vertellen?

De mooiste van het land is geen vrolijk verhaal, zwaar en verrassend lang. Juist dat doet me twijfelen over mijn leeftijdsadvies. De Disney-uitstraling en –verbondenheid neigt naar 10+, maar het taalgebruik en de zwaarte van het verhaal vind ik zelf geschikter voor minimaal 14 jaar en ouder, ik ga er dus maar tussenin zitten.

Hoe kon het zover komen dat de boze koningin een meisje met een hartje van goud, een huid zo wit als sneeuw en robijnrode lippen niet kan verdragen en haar zelfs wil doden? In De mooiste van het land leer je haar een beetje begrijpen. Als je openstaat voor een vleugje magie, natuurlijk!

Geniet van 2025!

De beste wensen!

Op de laatste dag van dit kalenderjaar hopen we dat je terug kunt kijken op een fijn 2024 en wensen we jullie alvast een heerlijk nieuwjaar toe. Dat 2025 maar weer gevuld mag worden met grote en kleine avonturen, in het echt of van papier!

We zijn ontzettend dankbaar voor onze trouwe lezersgroep en schrijven nog altijd met veel plezier voor jullie. Naast jeugdboekentips en onderwijscolumns hebben we het afgelopen jaar ook aandacht besteed aan theatervoorstellingen, films, series, graphic novels, dichtbundels, podcasts en evenementen. Daar komen in het nieuwe jaar ook tips bij over Nederlandstalige muziek en volwassen literatuur voor de bovenbouw van havo en vwo. Heleen is van baan/school veranderd en heeft vanaf 2025 volop te maken met de leeslijst in de bovenbouw, dus het lijkt ons leuk om onze doelgroep te verbreden en de overgang van de jeugdliteratuur naar de volwassen literatuur te verzachten en te begeleiden. Met alle cultuur- & leestips voor boven- én onderbouw, pakken we fictie mee in de breedste zin van het woord. Zo hopen we ook komend jaar weer inspiratie te bieden aan tieners, ouders, opvoeders en docenten (Nederlands).

We hopen dat er in 2025 weer veel boeken worden opengeslagen en zullen ons best blijven doen om je op de hoogte te houden van het laatste jeugdboekennieuws en mooie nieuwe titels. Geniet van alle mooie verhalen die schrijvers, dichters, illustratoren, striptekenaar, acteurs, muzikanten, theatermakers en enthousiaste leesbevorderaars jullie te bieden hebben!

Liefs,

Janneke & Heleen

*Afbeelding: Janneke en Heleen op de brug voor De Kleine Komedie nadat ze de voorstelling hebben bezocht van Toon Tellegen en het wisselend Toonkwintet.

Mist – Heleen

Lieve Janneke

Zo aan het eind van het jaar, als de dagen toch al kort zijn, geeft het weer een nadrukkelijke dimensie aan mijn dagen. Omdat het pas laat licht is en al vroeg donker, lijk je al uitgenodigd te worden meer naar de dingen dichtbij te kijken. De mist en het maar niet doorbreken van de zon versterken dat gevoel.

Mijn dag begint nog in het donker en ik besluit hem al in het donker, dat voelt onnatuurlijk lang en kort tegelijk. In de laatste week voor de kerstvakantie beleef ik mijn nieuwe werk als een beginnetje dat nog niet helemaal goed aangehecht is, terwijl ik de losse eindjes op mijn oude school nog moet afhechten. Even goed opletten dus voor een stevig begin en een netjes einde.

Ik heb ervoor gekozen om de kerstviering op de Ulbe te leiden, terwijl mijn werk op !mpulse al begonnen is. Als je de emotie van het wennen én het afscheid buiten beschouwing laat, zoals ik natuurlijk gedaan heb, is dat ook prima te doen. De viering stond al in de steigers en het leesbevorderen vraagt een ander soort aandacht. Gewoon lekker doorgaan dus en uitkijken naar de kerstvakantie.

Het KNMI meldt dat het de elfde dag wordt zonder zon, als ik in een dichte mist naar Leeuwarden rijd. Ik zing mee met de afspeellijst van de rockschool, waar ik nog wel wat beter voor mag oefenen. Dat oefenen wil vandaag niet zo goed lukken, mijn gedachten dwalen af naar een richting waarin ik niet rijd en stuiten op een muur van mist.

Het is donderdag, normaalgesproken een volledige werkdag in Leeuwarden, maar deze week heb ik mijn uren anders ingedeeld om ook mijn aandacht anders te kunnen verdelen. Als ik naar buiten kijk zie ik eigenlijk niks. Binnen zie ik collega’s die leerlingen begeleiden bij thema-activiteiten, leerlingen die met rode wangen heen en weer lopen en napraten over het kerstgala van gisteravond. Ik zie ook mijn agenda en het lijstje met dingen die ik vandaag wil doen. Het lijkt alsof de mist zachtjes mee naar binnen gegleden is en om me heen blijft hangen. Er is geen vakantie in zicht, geen kerstviering op een andere school, geen rockschool, alleen het lijstje in mijn agenda en mijn laptop.

Als ik mijn kerstpakket in de auto zet en de afspeellijst opnieuw klaarzet, vind ik dat ik tevreden mag zijn. Ik heb gedaan wat ik wilde, na de kerstvakantie kan ik met onverdeelde aandacht verder. De mistmuur sluit zich in mijn achteruitkijkspiegel. In een route zonder uitzicht én zonder zijwegen om af te dwalen rijd ik naar de schoolband, de waxinelichtjes en vier paar leren slofjes voor baby’s van de kerstviering.

Het is al donker als ik klaar ben voor de kerstviering van de volgende dag. De mist is inmiddels langzaam opgetrokken.Vanaf de zeedijk, waar ik de hond uitlaat, is het zicht al goed genoeg om in de verte de Brandaris te herkennen en me voor het eerst te verheugen op mijn kerstvakantie op Terschelling. Er is nóg een signaal dat me weet te bereiken, het signaal dat de kerst aankondigt, het licht én het afhechten. De afzender van dit appje zal morgen met een prachtig boeket bloemen het afscheid inluiden en ruimte maken voor een nieuw uitzicht.

Lieve Janneke, ik wens jou een prachtig uitzicht op 2025 en een zonnige kerstvakantie.

Liefs! Heleen

Afbeeldingen: gemaakt door Heleen

Adventskalender: De jongen die van de wereld hield – Tjibbe Veldkamp

Met de feestdagen voor de deur is het tijd voor cadeaus. Met onze adventskalender tellen we af tot kerstavond en kun je elke week een ander mooi boek winnen, want een goed boek is, wat ons betreft, één van de leukste cadeaus die je kunt krijgen.

Vanaf vandaag, 4e advent, kun je een gesigneerd exemplaar winnen van het boek De jongen die van de wereld hield van Tjibbe Veldkamp. Je hebt t/m 2e kerstdag de tijd om te reageren via onze instagram-pagina. Leerlingen van Heleen en Janneke mogen ook een bericht sturen via Magister Berichten. Op 2e kerstdag, donderdagavond 26 december 2024, maken we de winnaar bekend.

Klik hier om deel te nemen aan de wedstrijd

Waar gaat het over?

De jongen die van de wereld hield veroverde vorig jaar -meteen na verschijnen- al vele harten. Het kwam dan ook meteen binnen in de top 10 van de Grote Vriendelijke 100 editie 2023, een lijst met meest gewaardeerde kinderboeken door volwassenen. Wat maakt dit boek dan zo bijzonder? Het verrassende plot.

De hoofdpersoon van het verhaal is een niet-bestaand jongetje dat er wél had kunnen zijn als zijn ouders verliefd op elkaar waren geworden tijdens hun valpartij op de brug op een koude middag. Dit jongetje heet Adem en er is hem veel aan gelegen om zijn ouders alsnog bij elkaar te brengen, zodat ook hij ooit op de wereld rond zal kunnen lopen. Dit alles speelt zich af tegen een Oost-Europese achtergrond met allemaal wereldse belemmeringen die niet bestaan in het universum van Adem en vele andere potentiële kinderen.

Heleen tipte dit boek vorig jaar al en schreef daar deze recensie over. Lees haar verhaal om meer over dit boek te weten te komen.

Ons leeftijdsadvies: 10+ | Uitgeverij: Querido | Auteur: Tjibbe Veldkamp | Illustraties: Mark Janssen | Verschenen: 22 augustus 2023

Niet gewonnen, maar wel nieuwsgierig geworden naar dit boek? Klik hier om het boek te bestellen.

De wonderverteller – Lida Dijkstra – Tip van Janneke

M’n laatste leestip van dit kalenderjaar is meteen een hele speciale. Het is pas net verschenen en wordt nu al in vele eindejaarslijstjes opgenomen voor jong én oud. Het is ook al genoemd in de lijst met beste boeken van 2024 van de Volkskrant. De wonderverteller van Lida Dijkstra is een nieuwsgierigmakend historisch boek over de reizen van Marco Polo. Voorzien van wervelende illustraties van kinderboekillustrator Djenné Fila.

Het speelt zich af in het jaar 1298 in Genua, waar Marco Polo gevangen zit. Hij geniet veel privileges en mag veel bezoek ontvangen om zijn verhalen te vertellen, maar eigenlijk is hij het vertellen moe. Het weesmeisje Topina is werkzaam in de gevangenis en komt op het idee om Marco in contact te brengen met een andere gevangene, een schrijver. In het geheim brengt ze Marco en de schrijver regelmatig bij elkaar en voorziet hun van de benodigdheden om Marco’s verhalen vast te kunnen leggen.

In De Wonderverteller worden meerdere verhaallijnen met elkaar vervlochten, voorzien van levendige karakters. Allereerst zijn er natuurlijk de rijke reisverhalen van de markante man die Marco Polo moet zijn geweest. Ze zijn de rode draad van het boek, maar toch is de relatie met de lezer vooral voelbaar in de tweede verhaallijn. Zonder meer is het de persoonlijke groei van Topina die de lezer het meest raakt. De wereld die via Marco’s verhalen voor Topina opengaat verrijken haar wereldbeeld en geven haar de kracht om zelf ook op onderzoek uit te gaan, ook al is dat in het begin nog maar klein. Gewoon in haar eigen stad, binnen haar eigen bereik. Je zou zelfs nog een derde lijn kunnen benoemen, want -zoals dat Djenné Fila eigen is- vertellen ook de illustraties hun eigen verhaal en ondersteunen daarmee niet alleen de tekst maar voegen ook echt iets extra’s toe.

Hoewel ik -en vele andere volwassen kinderboekliefhebbers met mij- het boek er prachtig uit vind zien, reageren de tieners in mijn klas niet meteen enthousiast. Door de uitzonderlijk ruime bladspiegel en de toelichtende kaders denken ze dat het een informatief- of een lesboek betreft. De tekeningen vinden ze er in de eerste plaats erg verantwoord uitzien. Niet per se onaantrekkelijk, maar wel iets wat ze zelf niet zouden uitzoeken. ‘Ik denk dat mijn oma dit voor mij zou kopen,’ zegt een leerling. ‘Waarom?,’ vraag ik. ‘Omdat ze van kwaliteit houdt en het is een beetje ouderwets.’ Ik kan ze niet helemaal ongelijk geven. Ik sla zelf onmiddellijk aan op deze illustraties omdat ze me doen denken aan kinderboeken -in het bijzonder kinderbijbels- uit mijn eigen jeugd. Het heeft iets weg van de wereldse stijl die in de jaren 80 en begin jaren 90 werd gebruikt. Toch snap ik ook wel dat tieners even op weg geholpen moeten worden. Wat overigens na het voorlezen van een fragment meteen lukt.

Verhalen doen ertoe, dat bewijst Lida Dijkstra met haar wonderverteller. Ze kunnen inspireren, inzichten geven en daadkracht opleveren, zoals bij Topina. Marco, Topina en schrijver Rustichello discussiëren tussen de reisverslagen door over de vorm waarin Marco’s verhalen gegoten moeten worden. Mag je iets aandikken om het verhaal meer betekenis te geven? Mag je iets smeuïg vertellen om ervoor te zorgen dat de lezer door wil blijven lezen? In een jaar waarin er veel actie is gevoerd vanwege de voorgestelde ophoging van de btw op boeken is het extra van belang dat de waarde van verhalen wordt benadrukt. De wonderverteller is een eerbetoon aan het vertellen en opschrijven van die verhalen.

Adventskalender: Goede Moed – Tim Hofman

Vanaf vandaag, 3e advent, kun je een gesigneerd exemplaar winnen van het boek Goede Moed van Tim Hofman. Je hebt een week de tijd om te reageren via onze instagram-pagina. Leerlingen van Heleen en Janneke mogen ook een bericht sturen via Magister Berichten. Op 4e advent, zondag 22 december 2024, maken we de winnaar bekend.

Klik hier om deel te nemen aan de wedstrijd

Waar gaat het over?

We merken in de klas dat steeds meer jongeren somber zijn over politiek en de actualiteit. Sommige jongeren geven aan ronduit bang te zijn voor wat de toekomst brengen zal als het gaat om klimaat en oorlog, maar ook als het gaat om tolerantie en zekerheden. De titel van Tims boek leek ons daarom zeer geschikt voor onze adventskalender, want met het oog op een nieuw jaar is goede moed wat we nodig hebben. Tim Hofman, onder veel jongeren bekend van zijn youtube-kanaal BOOS, schreef een pleidooi voor een minder bang bestaan.

Hoewel het klinkt als een zelfhulpboek is dat niet het geval. Tim Hofman bespreekt en onderzoekt in Goede moed angsten die onze samenleving stevig in de weg zitten. Hij zoomt in op onze persoonlijke angsten en overwegingen; waarom zijn we zo verslaafd aan persoonlijke groei, en is stilstand echt zo eng? Daarnaast zoomt hij uit, om zo onze maatschappij met een kritisch oog te bekijken. Want wat brengt bange politiek eigenlijk teweeg? Goede Moed is Tims persoonlijke zoektocht geworden, waarin hij ook veel persoonlijke anekdotes en angsten deelt.

Door eerlijk te zijn over zijn eigen angsten laat Tim zien dat angst menselijk is en niet iets om je voor te schamen. Het is wel goed om jezelf en anderen hierover te blijven bevragen. Want is die angst eigenlijk wel terecht? Hij laat zien hoe je alert blijft en hoe je kritisch naar de wereld om je heen kunt kijken zonder de moed te verliezen of somber te worden. Een vaardigheid die wij onze leerlingen ook graag bij willen brengen. Misschien dat een boek als Goede Moed hen daarbij helpen kan.

Als we ervoor zorgen dat angst een minder grote rol speelt in ons bestaan, welke ruimte levert dat dan op? Een prettig vraagstuk, waar je na het pleidooi van Tim eens goed voor kunt gaan zitten. Wie dit boek in de laatste weken van dit kalenderjaar leest, kan meteen het lijstje met goeie voornemens voor 2025 aanvullen met een hoopvolle opsteker: Houd de moed erin!

Ons leeftijdsadvies: 16+ | Uitgeverij: Meulenhoff | Auteur: Tim Hofman | Verschenen: 28 mei 2024

Niet gewonnen, maar wel nieuwsgierig geworden naar dit boek? Klik hier om het boek te bestellen.

*Afbeelding: ons eigen foto bleek bij thuiskomst erg bewogen, dus deze foto komt van Tims insta.

Jólabókaflóð – Janneke

Lieve Heleen,

Als we aan landen met een rijke literaire geschiedenis denken komen we vaak uit op Engeland of Italië. Maar wist je dat IJsland een ultiem schrijf- en boekenland is? Waar bijna iedere inwoner poëzie, proza en literatuur ademt en waar 1 op de 10 mensen een boek heeft geschreven? Ook tijdens de feestdagen nemen boeken een prominente plaats in IJsland in tijdens Jólabókaflóð op kerstavond: de boekenvloed.

Eerlijk gezegd viel het me pas op toen ik het jeugdboek Alles wat groots voelt van Reine de Pelseneer las, dat zich afspeelt in IJsland en waarin het schrijven van poëzie door de IJslanders als stoer wordt gezien. Waar liefde voor schrijven in Nederland vaak als nerdy wordt bestempeld en het schrijven van poëzie door veel mensen als een softe uitingsvorm wordt benaderd, daar is het tegenovergestelde aan de hand in IJsland. De meest ruige mannen zetten daar hun gevoelens op papier en literatuur is een wezenlijk onderdeel van hun cultuur en onderwijs.

Liefhebbers van Nordic Noir zullen de IJslandse schrijvers al wel hebben ontdekt. Dit misdaadgenre speelt zich af in een donkere, sombere en gevoelige setting, waarbij de uitvoerig beschreven ruige landschappen in Scandinavië een weerspiegeling zijn van de onderbuikgevoelens in de maatschappij. Denk hierbij aan thrillerschrijvers als Yrsa Sigurðardóttir, Jón Kalman Stefánsson en Arnaldur Indriðason. Maar ook het filosofische en psychologische boek uit die regio wordt hier gewaardeerd. Ik ben zelf zeer gecharmeerd van het ontroerende De goede herder van Gunnar Gunnarsson, een kerstverhaal bij uitstek over een schaapherder die in de problemen komt wanneer hij een collega in nood helpt. Hoewel we de IJslandse schrijvers voor volwassenen dus al aardig weten te vinden is het jammer dat er vooralsnog betrekkelijk weinig jeugd- en kinderboeken uit IJsland worden vertaald naar het Nederlands. Toch begint dat nu een beetje te komen. Ik ben erg fan van Arndís Þórarinsdóttir die o.a. het wonderschone De flat aan het einde van de wereld schreef, waarin Björk voor het eerst bij haar ‘Oma Eiland’ gaat logeren dat bepaald geen schattig oud vrouwtje blijkt te zijn.

Schrijven en lezen zit de IJslanders dus in het bloed en dat uit zich onder andere in hun literaire kersttraditie die begint met het drukken van een catalogus half november en eindigt met het uitzoeken, geven, ontvangen en lezen van nieuwe boeken op kerstavond. Deze traditie ontstond tijdens de Tweede Wereldoorlog, toen alles op rantsoen was en veel cadeau-artikelen schaars en duur waren. Het papier was verrassend genoeg niet op rantsoen en dit leverde zeer betaalbare kerstcadeaus op. Na de Tweede Wereldoorlog werd deze traditie zo enorm gewaardeerd dat deze tot op de dag van vandaag wordt voortgezet. Iedere IJslander ontvangt in november een gratis boekengids op de deurmat. De voorpret van het uitzoeken is onderdeel van het ware kerstgevoel. Wanneer op kerstavond alle boeken zijn uitgepakt besteedt men de rest van de avond aan lezen.

Je begrijpt dat ik deze kersttraditie schaamteloos kopieer. Mijn vriend en ik kopen ook een boek voor elkaar voor onder de boom, want wat is er fijner dan een lekker boek krijgen met kerst, waarmee je de laatste dagen van het kalenderjaar lekker op de bank kunt kruipen. Bij het licht van de kerstboom, een kopje warme chocolademelk en bij voorkeur met harde wind en regen die tegen de ramen slaat. Zodat je je extra gelukkig kunt prijzen dat jij knus binnen aan het lezen bent.

Ik ben ontzettend benieuwd welke boeken ik dit jaar krijg. Ik heb o.a. de biografie van Thea Beckman gevraagd met de titel Geef me de ruimte. Net als Voor de mooiste van Ted van Lieshout, Wondermond van Anne-Gine Goemans, Heer van de vliegen van Aimée de Jongh en Oroppa van Safae El Khannoussi op m’n -nog veel langere- lijstje staan. Maar het is natuurlijk ook super leuk als iemand z’n best doet om zelf iets uit te zoeken wat bij je past, zoals bij de familietraditie van mijn vriend. Waarbij zijn ouders ieder jaar een boek voor alle familieleden uitzoeken en onder de boom klaarleggen voor kerstavond. Zonder het te weten bleek mijn schoonfamilie al jaren aan Jólabókaflóð te doen.

Wat mijn eigen kersttradities in de klas betreft: voor het derde jaar op rij geef ik -in de geest van IJsland- in de laatste weken voor de kerstvakantie les over kerstboeken en winterverhalen. In de 1e klas proberen we archetypen -helden, schurken en anti-helden- te ontdekken in de Winterverhalen van Daan Casey, waarin verhalen van over de hele wereld zijn verzameld. Met de 2e klas bereid ik de rollen voor van het kerstspel dat aan het einde van het jaar door docenten wordt opgevoerd. Dit jaar is dat A Christmas Carol aan de hand van het boek Het kerstverhaal van Ebenezer Scrooge dat recent is hertaald door Diederik van Vleuten. En de 3e klas laat ik aan de hand van kerstklassiekers hun eigen kerstverhaal schrijven en inspreken als luisterboek. Waarbij ze extra aandacht besteden aan het neerzetten van sfeer door uitgebreid de omgeving te beschrijven waar het verhaal zich afspeelt.

Met een knapperend haardvuur op het digibord geniet ik in ieder geval zelf erg van mijn persoonlijke literaire kerstvoorpret. ‘Het is schattig dat je zo nerdy bent,’ zei een derdeklasser. ‘Ik zal er een mooi verhaal van maken, voor jou, omdat je er zo blij van wordt’. En zo hoop ik dat we allemaal weer lekker lezend aan het nieuwe jaar kunnen beginnen. Te beginnen met kerst. Ik ga gauw het volgende boek inpakken voor onze adventskalender, want boeken weggeven is minstens zo leuk als uitpakken.

Alvast fijne feestdagen en een fijne Jólabókaflóð gewenst!

Janneke

Ps. Misschien had je het al door, maar stiekem probeerde ik nog wat leestips mee te geven in deze blog voor wie niet kiezen kan of inspiratie nodig heeft voor zijn of haar eigen Jólabókaflóð. Succes!

*Afbeelding: De boekenboom in de hal van bibliotheek Neude in Utrecht.

Adventskalender: Alleen Thuis – Carlie van Tongeren

Vanaf vandaag, 2e advent, kun je een gesigneerd exemplaar winnen van het boek Alleen Thuis van Carlie van Tongeren. Je hebt een week de tijd om te reageren via onze instagram-pagina. Leerlingen van Heleen en Janneke mogen ook een bericht sturen via Magister Berichten. Op 3e advent, zondag 15 december 2024, maken we de winnaar bekend.

Klik hier om deel te nemen aan de wedstrijd

Waar gaat het over?

Juna en haar broertje Sylvester komen terecht in het gezinshuis Boskant, omdat ze niet langer thuis kunnen wonen. Juna draagt ontzettend veel boosheid met zich mee. Ze is boos op haar moeder, haar ongeschikte stiefvaders, de hulpverleners en op alle andere mensen die zich met haar bemoeien en haar niet lijken te begrijpen. Maar voor haar broertje Sylvester heeft ze alles over.

Gezinsouders Hannah en James dragen zorg voor de uit huis geplaatste kinderen die in Boskant terecht komen, maar hun zoon Lennon heeft het helemaal gehad met al die ‘probleemgevallen’ in zijn huis. Zijn eigen zorgen zijn van een heel andere aard. Hij moet zijn eindexamens halen, wil een rijbewijs halen en een roadtrip maken. Het contrast tussen Juna en Lennon lijkt groot, maar toch leef je met beide mee en zijn van beide tieners de problemen reëel en invoelbaar.

Carlie van Tongeren heeft een uitstekende neus voor onderwerpen die vaak onbesproken blijven onder tieners, maar wel belangrijk zijn. Deze keer besloot ze een boek te schrijven over kinderen die uit huis worden geplaatst en over pleegzorg. Ze deed uitgebreid onderzoek en sprak veel jongeren die dit is overkomen. Ze plaatste hun verhalen in het boek Alleen Thuis in de vorm van herinneringen tussen de hoofdstukken door. Wanneer je je realiseert dat die herinneringen echt zijn, wordt het verhaal opeens nog indringender.

Het verhaal over Juna en Lennon laat zien hoe oneerlijk het geluk in de wereld verdeeld is. Wie niet bekend is met uithuisplaatsingen krijgt een indringend inkijkje. En wie wel bekend is met zulke situaties ervaart wellicht wat herkenning. Alleen thuis zou in iedere mediatheek moeten staan, ook al is het een heel heftig boek. Elke school kent kinderen in een dergelijke situatie. Met een boek als Alleen thuis wordt voor de (jonge) lezers inzichtelijk gemaakt welke complexe gevoelens er allemaal bij komen kijken en hoe hartverscheurend iemands thuissituatie kan zijn zonder dat je dat op het eerste gezicht door hebt. Deze kinderen zitten gewoon naast je in de klas. Tegelijkertijd is het ook oké om je, net als Lennon, druk te maken over kleinere problemen, passend bij je leeftijd. Carlie heeft dat contrast goed in beeld gebracht.

Ons leeftijdsadvies: 13+ | Uitgeverij: Blossom Books | Auteur: Carlie van Tongeren | Verschenen: 10 september 2024

Ben je benieuwd naar de achtergrond van dit verhaal? Lees er een interview over met de schrijfster op de website van haar uitgeverij.

Niet gewonnen, maar wel nieuwsgierig geworden naar dit boek? Klik hier om het boek te bestellen.