Hoe was het op school?

Lowie – Stefan Boonen – Tip van Janneke

‘Als je niet veel tijd hebt: Dit verhaal gaat over een meisje. Ze loopt weg. Op het laatst gaat ze (bijna) dood. En meer natuurlijk, véél meer.’

Met de eerste zinnen wordt meteen duidelijk wat je kunt verwachten van dit geestige boek. Lowie is een fantasierijk verhaal over het vinden van je eigen plek in de wereld. Hoe je af en toe je lot in eigen hand moet nemen. En hoe je echt niet alles helemaal alleen hoeft te doen. Soms komt hulp uit onverwachte hoek.

Lowie is een woelig kind, met hoge golven in haar hoofd en in haar benen. Ze heeft een hart als een kolibrie en wil geen huismus meer zijn. Als dienstmeisje van de hardvochtige familie Simmer heeft ze geen prettig bestaan. Ze wil de wereld zien, haar vrijgevochten moeder achterna. Na de zoveelste boze vingerknip van haar bazin besluit ze weg te lopen. Maar is ze wel zo zelfredzaam als ze dacht? Weglopen is zo moeilijk niet, maar dan… Dan staat ze er alleen voor en zal ze zichzelf moeten redden. Haar gevoelens zijn herkenbaar en dat levert een hoopvol verhaal op over een kind met een hard leven. Een kind dat desondanks nieuwe vrienden maakt en erachter komt dat ze zichzelf mag zijn.

Illustrator Dieter de Schutter voelt met zijn sprookjesachtig illustraties goed aan welke dingen hij in beeld kan brengen en welke komisch omschreven zaken voor eigen invulling bewaard moeten blijven. Het tijdloze berglandschap op de cover en de landkaarten aan de binnenzijde van het boek zeggen alles over de woeste, bosrijke leefwereld van Lowie, maar geven niets prijs over de personages of over de tijd waarin het boek zich afspeelt.

In welke tijd speelt het boek zich dan af? Dat is en blijft de vraag. ‘Ergens tussen vroeger en nu,’ zegt schrijver Stefan Boonen hier zelf over. ‘Kinderboekentijd heet dat.’ Het verhaal is gesitueerd in een fictieve omgeving. Er is sprake van piraten, dienstmeisjes en doodgravers. Toch dragen de kinderen ook gewoon t-shirts en eten bonbons met de smaak van speculoos.

Lowie wordt in Vlaanderen nu al als een klassieker bestempeld en doet me eerlijk gezegd denken aan het veelgeprezen boek Lampje, van de Nederlandse schrijfster Annet Schaap. Een evenzo kinderlijk fantasieverhaal over een eigengereid klein meisje in een wereld vol kleurrijke helpende handen en voortdurend op de loer liggende grimmigheid. Niet alleen de motieven en de hoekigheid van de personages komen in de verte overeen, ook de schrijfstijl lijkt op elkaar.

Met een grote vanzelfsprekendheid verzint de Vlaamse schrijver woorden en doet ze overkomen alsof je ze altijd al hebt gekend. Fabelachtige -haast poëtische- volzinnen beschrijven het binnenlandse plaatsje Hinkel, het voddenkind, de scheetkamer en de ratelhond. Tegelijkertijd is Boonens schrijfstijl puntig en bondig. Er staat geen woord te veel. Stefan en Annet beschikken allebei over dat buitengewone schrijftalent, waarbij ze met kernachtige taal kunnen afwisselen tussen de mijmeringen van een opgroeiend kind en diens kinderlijk kordate doortastendheid.

Zoals Lampje al voor het tweede jaar op rij op nr. 1 staat in De Grote Vriendelijk Top 100, een lijst met favoriete kinderboeken onder volwassenen, zo scoort Lowie in diezelfde categorie ongetwijfeld ook hoog. Lowie heeft alles wat een volwassene in een kinderboek zoekt. Het doet een beroep op verbeeldingskracht en inlevingsvermogen, het heeft een ongrijpbaar sfeertje en staat bol van bloemrijk taalgebruik. Of de (Nederlandse) kinderen er zelf net zo lyrisch over zullen zijn, durf ik nog niet goed te zeggen.

Zonder meer verdient dit boek wat aandringen van diezelfde volwassenen. Help de jonge lezers op weg door de eerste 50 bladzijdes samen te lezen of voor te lezen, zodat ze even kunnen wennen aan het Vlaamse taalgebruik en niet afhaken bij het ietwat stroperige begin. Het verhaal Lowie heeft even wat tijd nodig, maar is het doorlezen meer dan waard. Wie doorleest komt in een aandoenlijke avonturenroman terecht, over een stoer meisje dat een Pippi Langkous-achtige ontroering bij je oproept.

Het verwachtingsvolle slot voelt als een goed begin van een nieuw boek. Komt er misschien nog een vervolg? Ik hoop het, want mijn brugklassers gaan hier vast van genieten.

Mijn geheime boekengenootschap – Janneke

Lieve Heleen,

In gedachten zien jij en ik onszelf graag figureren in fictieve avonturen, maar soms maak je iets in het echte leven mee waar geen fantasyroman of chicklit tegenop kan… Zo werd ik per ongeluk lid van een geheim boekengenootschap toen ik net in de binnenstad van Utrecht woonde. Vlakbij het station was een Boekspot: een boekenkamer waar je boeken kon achterlaten en mee kon nemen. Daar trof ik op een dag een briefje aan.

In het boek Een schitterend gebrek van Arthur Japin was een boodschap achtergelaten: ‘Beste Lezer, Als je dit boek hebt gelezen, zullen we dan op 3 januari 2016 om 15.00 uur dit boek bespreken in café Olivier? Leg het boek zichtbaar op tafel. Groet, Sluipvoet.’ Het was al 2 januari en ik kwam net terug van mijn kerstvakantie. Toevallig had ik het boek al gelezen en ik besloot de volgende dag te gaan kijken of er een grapje met me werd uitgehaald. Niets bleek minder waar.

Ik zat braaf, met het boek zichtbaar op tafel, vlakbij de ingang te wachten toen er een jongen van ongeveer mijn leeftijd -oke, iets ouder- naar me toe kwam lopen. Hij nam mijn zichtbaar verbaasde gezicht op. ‘Ha, ik ben Sluipvoet,’ zei hij. ‘Ik wil je echte naam niet weten, verzin maar een andere.’ We spraken anderhalf uur lang over Een schitterend gebrek en andere boeken. Daarna stond hij op, bedankte me voor het gesprek en raadde me aan een zelfde soort briefje in het boek achter te laten voor mijn volgende boekendate. Hij liet me verbouwereerd achter in het café.

Ik nam me voor om het zelf ook eens te proberen en liet een briefje in het boek achter met een datum voor een maand later. Tegelijkertijd ging ik op zoek naar nog een boek met een briefje in de Boekspot. Ruim twee jaar lang had ik zo nu en dan een boekendate op deze manier. Iedere keer stelden we ons voor met een andere naam, we bespraken het boek en met een briefje in het boek achterlatend plaatsten we het terug in de Boekspot. Sluipvoet ben ik later nog drie keer tegengekomen.

Zo sprak ik o.a. af met Aslan, meneer Pijpetoon en Miss Marple. Ik stelde mezelf afwisselend voor als Hermelien -mijn jeugdboekenheldin- en als Bridget Jones, want zo voelde ik me destijds. Ook mister Gatsby, Beowulf, Minoes, Mad Hatter en Hercules passeerden de revue. Iedere keer spraken we af in café Olivier in Utrecht, want bier drinken in een oude kerk voelt op zichzelf al als een scène uit een boek.

Met de verbouwing van Hoog Catharijne verdween de Boekspot en daarmee ook mijn geheime boekengenootschap. Niemand wist wie het ooit was begonnen en niemand weet hoeveel mensen er aan hebben meegedaan. Soms blader ik nog weleens door de boeken bij de Boekwissel op het perron bij Utrecht Centraal, maar ik ben geen geheime afspraken meer tegengekomen.

Vorig jaar rond deze tijd, in januari, was er een lockdown en stond ik buiten in de rij voor de Broese, de boekhandel in Utrecht. ‘Als dat Hermelien niet is,’ hoor ik achter me. ‘Nee papa, dat is Hermelien niet,’ zegt een klein meisje. Achter me staat Sluipvoet met zijn dochter. Ik lach verbaasd. ‘Dat is toevallig. Ik kom een boek terugbrengen,’ zeg ik, gewoon om iets te zeggen. Want waar moet ik over praten nu ik hem jaren later, zonder de vaste zetting van een boekbespreking, zie. ‘Ik ook,’ zegt hij. Zijn dochter houdt het omhoog. ‘Dat is inderdaad toevallig!’ roept ze uit. ‘Ruilen?’ Dat lijkt ons een goed idee. We ruilen het boek. We stappen uit de rij.

‘Dag Hermelien,’ zegt Sluipvoet. ‘Dag Sluipvoet,’ zeg ik en ik kijk naar zijn dochter. ‘En hoe mag ik jou noemen?’ Ze geeft me plechtig haar gehandschoende kinderhand: ‘Hedwig.’ Ik kijk hem aan, hij haalt zijn schouders op en glimlacht. Ik glimlach terug en schud de kleine meisjeshand.

‘Dag Hedwig.’

Geheime boekengroet van mij, Janneke

*I.v.m. griep verschijnt op hoewashetopschool.com deze week het verhaal ‘Mijn geheime boekengenootschap’. Het is een verhaal dat vorig kalenderjaar al (in een aangepaste versie) verscheen op jannekeleerink.com

De Club der Buitenbeentjes – Stefanie Sybens – Tip van Heleen

“Je kunt niet blijven wegrennen van alles”, riep Julie me na, maar ik reageerde niet.

Kan ik vast wel.

Maddie wordt door haar moeder naar Camp Mind gestuurd om te leren omgaan met haar angstaanvallen. Een zomerkamp van twee weken samen met ‘een bende andere gekken’. Maddie is ervan overtuigd dat dat niet goed af zal lopen. Na het afscheid van haar moeder en het inleveren van haar telefoon weet ze het zeker, ze heeft niemand meer.

Moet je als lezer gewaarschuwd worden voor de heftigheid waarmee Maddie alles beleeft? Paniekaanvallen worden gedetailleerd beschreven en de beschadigingen die Maddie bij zichzelf aanbrengt liegen er niet om. Ook Maddies vrienden, ja die vindt ze, gaan door een proces dat de lezer niet tijdens iedere schoolpauze zal herkennen. De titel van het boek en de tekst op het kaft zal een lezer met specifieke interesses uitnodigen. Zelf werd ik, bij mijn zoektocht in onze mediatheek gevangen door het woord ‘kamp’ en stiekem ben ik heel graag een buitenbeentje.

De Club der Buitenbeentjes vertelt de verhalen van beschadigde jongeren, die elkaar vinden in bijzondere vriendschappen. Het vertelt ook over ontluikende liefde en herkenbare onzekerheden. Stefanie Sybens stelt je gerust als je met de hoofdpersonen ervaart dat je zelf de grip op je leven kunt hervinden. Dat er mensen zijn die je zien en je met praktische aanwijzingen op een juist spoor kunnen zetten.

Je kunt je afvragen hoe het mogelijk is dat kwetsbare jongeren zo makkelijk aan drank en drugs kunnen komen, op een plek die zo ingericht is op werken aan jezelf. Aan de andere kant denk ik dat het ook een realistisch scenario is. Soms moet je iets laten gebeuren om verder te gaan. Als het kamp is afgelopen zou je iedereen wensen dat het leven daarna alleen nog maar makkelijker wordt. Of het echt zo werkt, kun je je afvragen. Misschien had ik dat daarom bij Maddie wel helemaal niet willen weten.

In de vormgeving vind ik dat de kampvuurtjes boven ieder hoofdstuk een kinderlijkheid doen verwachten die je niet gaat terugvinden. Die kampvuurtjes mogen er wat mij betreft uit. Wat ik ga bewaren uit dit boek, zijn de citaten van F. Scott Fitzgerald, aangehaald door boekenwurmen Maddie en Alex.

“ Een tedere nieuwsgierigheid”, hoe mooi is dat.

De club der Buitenbeentjes staat op de groslijst van de jonge jury

Wie het verste piesen kan – Heleen

Lieve Janneke,

Je wist denk ik al dat ik het fijn vind om regelmatig muziek te draaien in mijn lessen. Het is lekker binnen komen als er muziek speelt, bovendien lenen Nederlandse teksten zich heel goed voor een lesje spelling of grammatica. Spelling en grammatica zijn niet perse de meest opwindende onderdelen van ons vak, dus de hulp van Nederlandse artiesten is welkom! Ook niet onbelangrijk: ik voel een verantwoordelijkheid in de culturele opvoeding van onze leerlingen. Frits Spits is het vast met me eens.

Mijn LTS-klas (1 basis/kader) kwam binnen terwijl Racoons ‘Echte vent’ klonk. Ik speelde het af via Youtube, zodat het mooie clipje ook te zien was. “Mevrouw, mogen we nog een keer kijken?” Ik kon aankondigen dat we dat zeker zouden doen. We ploeterden een lesje grammatica woordsoorten door, voor het eindelijk zover was. Bij het eerste coupletje en refrein werden de werkwoorden onderstreept, dat was goed te doen. Daarna moest de tijd van werkwoorden veranderd worden. Best handig om dat te doen, want dan zie je gelijk of werkwoorden wel écht werkwoorden zijn en niet stiekem zelfstandig naamwoorden. De opgave werkwoorden te veranderen in andere werkwoorden bleek inderdaad een opgave.

‘Op vertrouwen’ zou je kunnen veranderen in ‘op rekenen’, aardig bedacht. ‘Bewaard’ zou een goede vervanger zijn voor ‘gehouden’ en als je ‘geven’ vervangt door ‘schenken’ ben je deftig bezig, vonden de veertien jongens. “Mevrouw, u kunt ook wel weer eens een kopje thee inschenken”, opperde iemand. “Dat is inderdaad een goed idee voor een volgende keer, maar als we nu even verder gaan hebben we straks nog tijd voor voorlezen.”

“Dus zeg me wie het verste piesen kan…” Iedereen was plotseling supergemotiveerd en niet alleen vanwege het voorlezen. Wist je dat je voor piesen heel veel andere woorden kunt bedenken? Ook woorden die jij en ik nog nooit gehoord hebben? Deze briljante piesvervangers werden vol vuur vervoegd in alle mogelijke tijden en varianten. Terwijl ik het boek pakte en bladerde naar de juiste bladzijde werd er geopperd om naast het metaalvissen, die afspraak stond al een tijdje, ook een wedstrijd verpiesen te gaan houden. Iemand vroeg zich nog af hoe ík dan ook mee kon doen, want anders zou het sneu zijn.

Het bord ging uit, de klas in standje voorlezen. Na een halve bladzijde ging een vinger omhoog: “mevrouw, mag ik even naar de wc? Ik moet echt heel nodig piesen!”

Groetjes, Heleen

Bekijk hier de videoclip van Racoons lied ‘Echte vent’ op youtube.

Nieuwsgierig naar het voorleesboek van Heleen? Klik hier om haar recensie te lezen over het boek Mot en de Metaalvissers.

Autumnville – Rick Meijer – Tip van Janneke

Waarom staan de klokken in Hugo’s leven stil, zijn zijn boterhammen doorweekt en lijken zijn ouders zich vreemd te gedragen? Een voortdurende onrust in Hugo lijkt te worden veroorzaakt door een zoektocht vanuit zijn onderbewuste. Maar naar wát is hij dan op zoek? Autumnville is een boek met een gejaagd karakter, waarin de lezer voortdurend in eenzelfde staat van verwarring lijkt te zijn als de hoofdpersoon. Gissend naar ‘het onbekende’ worden er ongrijpbare scenario’s opgeworpen vol geesten en duistere gedachten.

Hugo is een onbegrepen jongen, die het liefst zijn tijd doorbrengt op de zolder van de boekwinkel die ooit van zijn grootvader was. Fantasie en werkelijkheid lijken in zijn leven door elkaar te lopen in een aaneenschakeling van deels gelezen- , deels verzonnen-, deels waargebeurde verhalen. Wanneer hij op een doodgewone avond voor het eerst alleen de winkel af mag sluiten gebeurt er iets ongewoons. Wanneer Hugo de sleutel in het slot steekt hoort hij een meisje vanaf de zolder zijn naam roepen, maar Hugo weet zeker dat daar niemand is.

Het is duidelijk dat schrijver Rick Meijer een filmische denker is. Hij heeft allemaal stilistische vondsten ingezet om extra sfeer op te roepen. Zo worden er gedurende het hele verhaal veel flashbacks gebruikt die heel beeldend zijn beschreven. En aan het einde van het verhaal volgen meerdere plottwists, o.a. in de vorm van krantenknipsels en politierapporten. Ook Ricks keuze om met zijn band muziek te componeren, die bij het griezelige karakter van het verhaal past, is erg origineel. Op sommige plaatsen zijn de paginanummers vervangen door een muzieknoot, om duidelijk te maken dat de muziek passend is bij deze scene. Het zijn misschien wat veel vondsten bij elkaar, maar ik kan het wel waarderen dat alles uit de kast getrokken is om sfeer en spanning te creëren.

Het taalgebruik heeft, volgens mij onbedoeld, iets kinderlijks. Het voelt alsof er met een (te) kleine variëteit aan woorden is geprobeerd om poëtische en diepzinnige zinnen te schrijven. Het beoogde resultaat was vermoedelijk een mysterieus verhaal met bloemrijk taalgebruik, maar een boek met gekunstelde metaforen en anglicismen is het resultaat. Toch denk ik dat slechts de zeer gevorderde lezers zich hieraan zullen storen. Kinderen hebben doorgaans ook een beperktere woordenschat en weten het wellicht op waarde te schatten dat er binnen hun eigen bereik naar ongebruikelijke vergelijkingen is gezocht. Dit verhaal verrijkt het taalgebruik van de lezer niet, maar het leest wel makkelijk weg en bevordert daardoor alsnog het leesplezier bij de jonge lezers. Mede bepaald door het taalgebruik zou ik het boek eerder aan de leeftijd 12+ adviseren dan aan de geadviseerde 15+.

Kortom, ik hoop dat Rick bij zijn volgende boek het verhaal gewoon het verhaal laat zijn en daarbij minder de behoefte voelt om zijn zinnen te verfraaien, want dat heeft dit huiveringwekkende plot echt niet nodig. Voor eerste- en tweedeklassers die van een Twilight-achtig sfeertje houden is Autumnville een lekker spannend boek waarin onverklaarbare dingen lijken te gebeuren. De bijbehorende muziek draagt aan dat sfeertje bij. De knipsels en rapporten aan het einde van het boek leveren, ondanks de open eindjes, een origineel en onverwachts slot op. En de cover-illustratie van Sophie Pluim is zoals altijd prachtig en nodigt uit om dit duistere boek te lezen.

Het is een plot met veel potentie, maar het verhaal voelt hier en daar nog wat ongepolijst aan. Autumnville voelt daardoor als een stevige opmaat naar een eigen geluid binnen de huidige jeugdliteratuur. Ik ben benieuwd naar Ricks volgende boek.

Klik hier om de afspeellijst te beluisteren die speciaal voor het boek Autumnville is gecomponeerd.

‘Kom jij uit de vorige eeuw?’ – Janneke

Ha Heleen!

‘Wacht ik zet m’n bril even op,’ zeg ik, terwijl ik een beoordeling in magister in wil voeren, ‘ik kan het zo niet lezen.’ Ik word verbaasd aangekeken: ‘Jeetje, dan ben je echt veel ouder dan ik dacht.’ ‘Hoe oud denk je dat ik ben?’ Ik trek een wenkbrauw en een mondhoek op. ‘Ja, wow… euhm… Kom je nog uit de vorige eeuw ofzo?’

Ik grinnik en kijk haar verrast aan, maar ze meent deze vraag echt. Geen grapje, puur interesse. Dan realiseer ik me dat ik écht uit de vorige eeuw kom. En dat m’n leerlingen dit blijkbaar een reële vraag vinden aan iemand die ze tussen de 20 en 35 jaar oud schatten. Poeh, ik blijk ook ouder dan ik zelf dacht. Met dit besef rol ik het nieuwe jaar in. Het is 2023. En ik kom nog uit de vorige eeuw. Bouwjaar: 1991.

Een andere eeuw… het klinkt alsof ik zo in de geschiedenisboeken thuis hoor. Ik moet even denken aan mijn moeders opa, die samen met zijn tweelingzusje precies rond de eeuwwisseling geboren werd. Zij op 31 december 1900 en hij op 1 januari 1901. Zo ging deze piepjonge tweeling de geschiedenisboeken in. Of nouja… in ieder geval gingen ze de plaatselijke krant ‘De Friese Koerier’ in. Een tweeling, bestaande uit één kind uit de 19e eeuw en eentje uit de 20e eeuw. Twee totaal verschillende tijdperken.

Tijdens mijn studie werden de tijdperken en stromingen in de kinderliteratuur behandeld. Verrast zag ik dat mijn eigen jeugdboeken inmiddels ook officieel tot een ‘stroming’ en een ‘tijdperk’ behoren in plaats van tot de hedendaagse jeugdliteratuur. Thea Beckman, Anke de Vries en J.K. Rowling. In mijn beleving een tijd van historische avonturen, maar ook een tijd waarin eigentijdse verhalen bol stonden van ernstige problematiek, zoals mishandeling en anorexia. Daar lijnrecht tegenover ontstond een toverscholen- & fantasybeweging. Een categorie verbeeldingsliteratuur die ik zelf als kind een verademing vond, naast al die eigentijdse ellende.

Kinderliteratuur geeft -meer nog dan volwassen literatuur- veel prijs over de tijdsgeest. Het zijn immers de kinderen die we levenslessen willen meegeven over de wereld om hen heen. Het verbaast me daarom niet dat de boeken uit mijn jeugd inmiddels ook een ‘eigen categorie’ vormen. Dat Harry Potter niet meer helemaal van deze tijd is, is natuurlijk -hoe pijnlijk ook- net als de tv-serie Friends al een poosje duidelijk. Het geeft een glashelder tijdsbeeld waarin diversiteit, zowel qua gender als culturele achtergrond, slechts beperkt bleef tot wat stereotypes of zelfs totaal werd genegeerd. Niet belangrijk genoeg. Maar ook de boeken van Thea Beckman zijn -hoe tijdloos ze in eerste instantie ook lijken- doorspekt met een duidelijk links-communistisch wereldbeeld. Wat het meest duidelijk wordt in het eerste hoofdstuk van mijn Beckman-favoriet De kinderen van moeder aarde.

Om nog maar niet te spreken over het bijzonder komische griezelgenootschap dat naast pareltjes ook hele gekke verhalen schreef. Het doel was om gezellige, griezelige boeken te schrijven, door het genootschap zelf ook wel ‘griezellig’ genoemd. Onder leiding van Paul van Loon kwamen acht schrijvers eens in de zoveel tijd samen in een kasteel, om elkaar daar ‘s nachts griezelige horrorverhalen te vertellen. De beste werden opgeschreven en gepubliceerd in hun tamelijk briljante verhalenbundels. Mijn vriend herinnert zich nog levendig een verhaal over een man die vrouwen vermoordt, opensnijdt en in hun baarmoeder kruipt om zich daar weer net zo geborgen te voelen als een baby bij zijn moeder. Wel griezelig, niet per se gezellig. Tegenwoordig vinden we dat niet meer echt geschikt voor de basisschool en krabben we ons bij dergelijke verhalen toch even achter de oren. In de jaren negentig vonden we dat alles bespreekbaar moest zijn en benoemd kon worden, ook tegen kinderen. De ruwe randjes. Het kon niet gek genoeg. Uit diezelfde alles-moet-kunnen-stroming zijn immers ook heel wat wonderlijke vpro-kinderseries voortgekomen. Ik noem maar even iets: de serie Purno de Purno, waarin een paars mannetje zich door een pornografisch landschap beweegt.

In wat voor tijdperk zijn we nú dan aanbeland in de jeugdliteratuur? Dat is, als je er nog middenin zit, altijd moeilijk te zeggen. En ik ben ook zeker geen expert. Het valt me wel op dat jeugdliteratuur steeds vaker wordt gebruikt om minderheden een stem te geven. Er zijn steeds meer queer-verhalen, black-live-matters-boeken en eigentijdse coming-of-age-boeken waarin niet zozeer een groot probleem maar het opgroeien zelf centraal staat. Er zijn veel politiek georiënteerde boeken te vinden met een activistische ondertoon. In het bijzonder een tak dystopische verhalen, waarin hedendaagse problematiek rondom milieu en overbevolking worden uitvergroot. En er is een hard groeiende categorie met frisse, jonge jeugdthrillers. Ik moet echt hard mijn best doen om up to date te blijven, maar ben wel erg enthousiast over het aanbod.

Gelukkig overkomt dit blijkbaar veel docenten binnen hun eigen vak. Mijn ooit zo rebelse en vooruitstrevende moeder is beeldende kunst docent en vertelde dat ze zich deze kerstvakantie in het Stedelijk museum realiseerde dat ‘haar’ moderne kunst, daar inmiddels tot de kleine afdeling ‘oude’ moderne kunst behoort. Matisse is naast vooruitstrevend inmiddels ook gewoon een soort ‘oude meester’. Over oude meesters gesproken, mijn moeder is met haar kunstlessen weliswaar een ‘oude rebel’ maar nog altijd met een hang naar nieuw en anders.

‘Ik kom inderdaad uit de vorige eeuw,’ zeg ik trots. ‘Ik weet nog dat de Harry Potter-boeken verschenen en we daar ‘s nachts om 00.00 uur voor in de rij stonden bij de boekhandel. Ik was fan van de Spice Girls en crop tops waren in. Dus ja. Ik ben een kind van de jaren negentig en begin tweeduizend.’ ‘Dat verklaart veel’ ‘O ja?’ ‘Ja, hoe zal ik dat zeggen. Jij bent soms zo retro.’ Ik kan niet meer stoppen met grinniken tijdens dit gesprek.

‘Heb je geen foto van jezelf?’ Ik laat een foto zien van mezelf -verkleed als Hermelien- in de brugklas. ‘Hee! Je droeg flared jeans!’ Ze paradeert even heen en weer om haar eigen flared jeans te laten zien: ‘Die draag ik ook.’ We komen samen tot de conclusie dat de mode van nu deels vergelijkbaar is met de mode van mijn tienertijd. De bel gaat. ‘Trouwens,’ zegt ze nog voor ze zich omdraait en de klas uitloopt, ‘Leuk je make-up zo. Die eyeliner. Zo nineties.’

Terwijl ik m’n eyeliner verbaasd in m’n selfiecamera van m’n telefoon bekijk besluit ik me op te geven voor de cursus hedendaagse jeugdliteratuur. Uit welk tijdperk je ook komt, vorige eeuw of niet, het is altijd goed om op de hoogte te blijven van de laatste ontwikkelingen. Mocht dat toch niet helemaal lukken, dan is het in ieder geval geruststellend om te weten dat zelfs nineties make-up, als je maar lang genoeg wacht, gewoon weer in de mode komt.

Groetjes vanuit de nineties, Janneke

Zes seconden, de laatste afrekening – Daniëlle Bakhuis – Tip van Heleen

In het kader van mijn wens om ‘boeken van de jonge jury’ te lezen, voor de boekentips van onze blog, gaf Kinderboekwinkel De Toverlantaarn me deze jeugdthriller van Daniëlle Bakhuis mee. Ik dacht dat ik liever psychologische drama’s dan thrillers las, maar als deze genres spannend tegen elkaar aan schurken heb je aan mij geen kind!

Het motto van het boek is verwoord in een citaat uit Alice in Wonderland (óók een tot de verbeelding sprekend boek). Hoewel mijn aandacht daardoor gelijk geprikkeld werd, had ik het motief niet gelijk te pakken. Dat is voor een meer gevorderde lezer wel fijn, je mag heus wel een beetje je best doen, en voor een jonge of beginnende lezer doet het geen afbreuk aan het leesplezier.

De laatste afrekening is het vervolg op Zes seconden, uitgebracht in 2020. Dit eerste deel vertelt over de Afrekening. Tijdens het Feest worden gemaskerde jongeren uitgedaagd voor veel geld en met veel geweld. Natuurlijk lopen zulke uitdagingen uit de hand. Zeker als gratis drank en drugs én anonimiteit persoonlijke keuzes beïnvloeden. Zes seconden heb ik zelf niet gelezen, maar het zou me geholpen hebben bij het herkennen van personages die er bij De laatste afrekening voorbijkomen. Voor het verhaal begint wordt er in het kort verteld wat er in Zes seconden gebeurde. Ik heb een paar keer teruggebladerd naar deze introductie, maar het duurde even voor ik het gevoel kreeg grip te krijgen op het verhaal. Ik raad je dus aan het eerste deel te lezen voor je aan De laatste afrekening begint.

“Wanneer je dingen niet meer onder controle hebt, moet je ermee ophouden.”

Als je in een plaats woont waar niet zoveel interessante dingen gebeuren, lijkt het fantastisch als je geselecteerd wordt voor een geheimzinnig gezelschap. Deelnemers geven elkaar opdrachten die precies zes seconden duren. De opdrachten worden gefilmd en gedeeld, degene met de meeste likes is natuurlijk de held. Tess en haar vriendin Nina horen bij dit selecte gezelschap. Nina is er nogal op gericht een illegaal Feest te organiseren, zoals eerder door ouders en politie verboden werd. Tess sluit zich aan bij haar plannen, ondanks waarschuwingen en onderbuikgevoelens.

Tess is een meisje met allerlei angsten, die zelfs genummerd zijn. Over die angsten en de achtergronden daarvan had ik nog wel wat meer willen lezen. Haar zus zit in de gevangenis, op vrijdagmiddag bezoekt ze haar met hun vader. Tess heeft niemand verteld over de straf van haar zus en ook over haar moeder, die uit haar leven verdwenen is, laat ze niet veel los. De geheimen en maskerade versterken de angst en onzekerheid en leiden tot allerlei verdenkingen om grip te krijgen op de situatie.

Groepsdruk en vertrouwen zijn belangrijke thema’s in deze spannende jeugdthriller. Een vleugje liefde en het realistische gegeven van jongeren die op zoek gaan naar een uitdaging om hun leven interessant te houden, maken dit tot een fijn boek! Het plot verraste mij, misschien was ook hier het lezen van deel één wel fijn geweest. De woorden waar mee afgesloten wordt, kun je ervaren als die van een gestoorde gek of die van een moralist, die je wijst op je eigen verantwoordelijkheid. Fijn om dat zelf te interpreteren.

“Misschien houd ik je op dit moment wel in de gaten. Misschien sta ik over zes seconden al naast je.”

Dit boek staat op de groslijst van de jonge jury

Winactie: Quotum & Semper Sol – Marloes Morshuis

Met de eerste week van het jaar 2023 achter de rug is het tijd om de goede voornemens waar te gaan maken. Wij hopen dat je een groenere planeet hebt meegenomen in je lijstje. Mocht je daar nog niet aan hebben gedacht, dan werken deze verontrustende verhalen van Marloes Morshuis wellicht als een goede wake-up call om aan het milieu te willen denken.

Deze week maak je kans op één van de twee boeken uit de Quotum-serie van Marloes Morshuis. Je kunt Quotum (deel 1) winnen en het onlangs verschenen Semper Sol (deel 2). Je hebt ongeveer een week de tijd om te reageren via onze instagram-pagina. Op zondag 15 januari 2023, maken we de twee winnaars bekend.

Klik hier om deel te nemen aan de wedstrijd

Het Quotum-tweeluik speelt zich af in de toekomst en introduceert een systeem waarin de Euro-Unie extreme overbevolking aanpakt door mensen in de slinkstand te zetten. Deze mensen, de slinkers, tellen nog maar voor de helft mee in de maatschappij. Ze mogen geen gebruik maken van sociale voorzieningen, stroom en vers voedsel, om zo hun ecologische voetafdruk zo klein mogelijk te houden.

Wie dat wel doet wordt naar een krimpkamp gestuurd, vergelijkbaar met een concentratiekamp. De slinkerkinderen Axel en Tommy moeten onderduiken, wanneer hun ouders worden opgepakt. Dan ontdekken ze interessante informatie. Zat hun moeder in het verzet? En zit er stiekem een nog duisterder kracht achter het quotum dan ze ooit konden vermoeden?

Het tweede deel van deze dystopische boekenserie is in 2022 verschenen. Semper Sol is inmiddels verkozen tot één van de tien leestips van de Jonge Jury 2023 en is minstens zo spannend als het eerste deel. Je zou deze serie De Hongerspelen van de lage landen kunnen noemen. Met haar gitzwarte toekomstvisie schudt Morshuis haar lezers wakker door onwijs spannende boeken te schrijven waarin hedendaagse problematiek bizarre vormen aanneemt.

De angst, het onderduiken, verraders, krimpkampen en meedogenloze afrekeningen doen denken aan de tweede wereldoorlog. Tegelijkertijd is de parallel die je kunt trekken met het populisme en klimaatontkenners uit onze eigen tijd angstaanjagend. Deze serie is daarom uitermate geschikt voor maatschappelijk betrokken of politiek georiënteerde jongeren. Het is daarnaast ook geschikt voor liefhebbers van oorlogsboeken, thrillers en dystopiëen.

Niet gewonnen, maar wel nieuwsgierig geworden naar dit boek? Klik hier om Quotum te bestellen of klik hier om Semper Sol te bestellen.

‘Ik ga het liefst voor groots en meeslepend’ – Heleen

Lieve Janneke,

Onderweg naar mijn favoriete wereld -die nog echt bestaat ook- vertel ik je over De gebroeders Leeuwenhart. Ik neem je mee in de verwondering, troost en energie die ik in verzonnen verhalen vindt. Kijk deze vakantie goed om je heen en zie dat álles kan, als jij het maar gelooft!

Waarom is ‘De gebroeders Leeuwenhart’ van Astrid Lindgren één van je lievelingsboeken?

In De gebroeders Leeuwenhart ga je over grenzen naar werelden die je niet kent of waar je misschien eigenlijk helemaal niet naartoe durfde te gaan. Plekken die je misschien beangstigden blijken licht en prachtig en monsters blijken te overwinnen. Grote thema’s als liefde en vertrouwen laat Astrid Lindgren je zo intens beleven, ik geloof dat ik dat in een ander verzonnen verhaal nog nooit op die manier ervaren heb.

Wat zegt dit boek over jou?

Dat ik nieuwsgierig ben naar andere werelden en niet bang ben om nieuwe contacten te leggen. Ik kan onbevangen ergens instappen, zonder de gevolgen te overzien en ben over het algemeen vol vertrouwen dat alles uiteindelijk goed komt. Ik ben dol op zijwegen en ga het allerallerliefst voor groots en meeslepend.

Wat maakt fictie waardevol voor jou?

Ik vind het zo jammer dat wij, volwassenen, kinderen van alles afleren. Bepaalde dingen horen niet zo, of kunnen echt niet. In fictie kan alles en dat vind ik zo bijzonder geruststellend.

Waarom vind je het belangrijk dat je leerlingen (ook in 2023) blijven lezen?

Ik gun het mijn leerlingen kennis te maken met de werelden waarvan ze het bestaan niet kenden. Natuurlijk kan hun woordenschat ook wel een boost gebruiken én …. van lezen word je gewoon een aardiger mens!

Ik wens je veel verwondering en een groots en meeslepend 2023! Heleen

Nieuwsgierig geworden naar het boek ‘De gebroeders Leeuwenhart’? Klik hier om het boek te bestellen.

Negen boeken om mee te nemen naar volgend jaar – Tips van Heleen

Negen boeken, misschien niet allemaal gelezen in 2022, maar die me zeker geïnspireerd hebben tot en met nu. Zomaar (want waar begin je met kiezen) en niet zómaar een lijstje voor mij. Ik zal proberen je mee te nemen in mijn fictie-avonturen. Groots en meeslepend.

Oog om oog – Buddy Tegenbosch – 14+

In mijn Buddy Tegenbosch-fase gelezen. Dit boek vind ik zijn beste. Het thema pesten is interessant uitgewerkt en de ontknoping is bloedstollend. Opvallend is dat één van de karakters terug komt in een andere roman. Die had ik natuurlijk óók gelezen voor Buddy onze school bezocht. Oog om oog is een lijvig boek. Laat je daardoor niet afschrikken, want het leest als een trein.

Uitgeverij: Van Goor | Verschenen: 20-02-2017 | €18,99 | Hier te bestellen

Alleen op de wereld – Hector Malot – 13+

Alleen op de wereld is geen makkelijk boek, grote problemen beheersen het leven van de kleine Remi. Ik denk dat dit prachtige, hartverscheurende, boek het enige boek is dat mij ooit heeft laten huilen. Het taalgebruik is niet het meest moderne, de illustraties zijn in de loop van de jaren en uitgaven steeds mooier geworden.

Homme en het noodgeval – Annejan Mieras – 10+

Homme heeft de pech dat zijn moeder het raarste meisje uit de klas in huis wil nemen. Hij moet niet alleen zijn kamer inleveren, ze zit ook nog eens met haar tengels aan zijn ijzerdieren. Alle leuke uitjes vallen in het water door de onhandigheid van Pien en Homme moet zijn positie bij zijn vrienden voor zijn gevoel ook nog eens heroveren. Homme en het noodgeval is een leuk boek om met je klas te lezen. Ieder hoofdstuk wordt afgesloten met poëzie uit de koker van Pien, dat is een prachtige aanleiding om met leerlingen verder te dichten.

Illustrator: Linde Faas | Uitgever: Lemniscaat | Verschenen: 06-09-2019 | €14,99 | Hier te bestellen

Mijn bijzonder rare week met Tess – Anna Woltz – 10+

Tijdens de vakantie lijkt Sam een beetje ‘over’ als zijn broer zijn been breekt en ook zijn moeder even genoeg aan zichzelf heeft. Hij sluit vriendschap met Tess en traint zichzelf bovendien in alleen zijn. De vindingrijke Tess ontmoet voor het eerst haar vader, die niet weet van haar bestaan. Extra fijn aan dit boek is dat het verfilmd is, een mooi toetje na het lezen! Bovendien figureer ik in de film, die opgenomen is op mijn lievelingseiland Terschelling.

Uitgever: Querido | Verschenen: 05-09-2019 | €15,99 | Hier te bestellen

De genezing van de krekel – Toon Tellegen – Alle leeftijden

Wat een schoonheid! Bij de eerste woorden van Toon Tellegen vergeet je naar de plaatjes te kijken, maar al gauw ontdek je hoe prachtig woord en beeld elkaar ondersteunen. De dieren van Toon Tellegen hebben menselijke eigenschappen, die versterkt worden in de illustraties van Gwen Stok. Het gevoel van somberte wordt op een toegankelijke manier vormgegeven en is volgens mij extra waardevol nu steeds meer jongeren zich somber voelen.

Illustrator: Gwen Stok | Uitgever: Querido | Verschenen: 05-03-2019 | €20,99 | Hier te bestellen

Race – Maren Stoffels – 10+

Een boek op een eiland met interessante thema’s zoals vriendschap, rouw, rassendiscriminatie, winnen en verliezen. Dit is een heel fijn boek om op school te gebruiken met die thema’s en verschillende perspectieven daarop als uitgangspunt. Race is een veelzijdig boek dat lekker wegleest!

Uitgever: Leopold | Verschenen: 01-03-2017 | €14,99 | Hier te bestellen

Ronja de Roversdochter – Astrid Lindgren – 10+

Stoere Ronja, die opgroeit in een warm rovershol. Wat een stoer en
hartverwarmend verhaal met volwassenen die kinderlevens niet makkelijker maken. Dichtbij de natuur, de viezigheid en kou voelend, de warmte van het vuur en de tonen van het wolfslied van Lovis. Als je ooit op vakantie gaat naar Zweden bezoek dan vooral Astrid Lindgrens wereld daar beleef je scenes uit Astrid Lindgrends prachtige boeken. Als je de boeken gelezen hebt zijn ze zelfs in het Zweeds te volgen.

Plek voor een feestje – Heleen Zoethout – alle leeftijden

Fictie staat voor een verhaal dat zich in de gedachten van de schrijver of lezer afspeelt. Plek voor een feestje is ontstaan in mijn gedachten. Ik was gevraagd om een verhaal over feest te schrijven op het moment dat er ondertussen allerlei verdrietige dingen in mijn omgeving gebeurden. Plek voor een feestje is een feestelijk verhaal over rouw geworden of een verdrietig verhaal over feest. De illustraties van Lotte de Vries zijn even warm als het gezin van Ties en Brecht.

Illustrator: Lotte de Vries | Niet meer te bestellen, wel te leen in de bieb

Peter Pan – J.M. Barrie – 10+

Hoe belangrijk is het om het kind in je levend te houden?! Een paar jaar geleden speelde ik een rol (oma, dat dan weer wel) in een theaterbewerking van dit boek. Theater is óók fictie! Als je een boek gespééld hebt ervaar je een soort extra geconcentreerde onderdompeling, wát een genot.

Uitgever: Wordsworth Editions | Verschenen: 01-08-2021 (hernieuwde editie) | €6,50 | Hier te bestellen