Hoe was het op school?

Vreemdeling – Maurits van Huijstee – Tip van Heleen

Joes woont met zijn vader in het kleine dorp Graalkamp. Zijn vader runt daar snackbar de Tuffelhook en in zijn vrije tijd helpt Joes hem regelmatig. Joes (Yousef) is geboren in Syrië, maar kan zich weinig herinneren van zijn tijd daar. Zijn vader is er alles behalve spraakzaam over en dat maakt Joes misschien nog wel meer een Nederlander. Een Nederlander met een Graalkamps accent en zeker geen vreemdeling.

Met zijn beste vriend Ties maakt Joes grappige actiefilmpjes die veel bekeken worden op Tik Tok. Samen gaan ze regelmatig naar het zwembad, waar ze – als het even meezit – Kim tegenkomen. Ties is al jaren stilletjes verliefd op Kim. Kim lijkt vooral aandacht te hebben voor Antoine voor wie vreemdelingen niet welkom zijn in Graalkamp.

Als wordt aangekondigd dat er Syrische vluchtelingen zullen worden opgevangen in een leegstaand hotel in het dorp, stuit dat op protesten waarbij Antoine en zijn vader Ernst Baaks voorop lopen. Protest leidt tot verbroedering én verdeeldheid en zo ervaart Joes hoe een Graalkamper zomaar kan veranderen in een vreemdeling. Met de geheimen die zijn vader voor Joes heeft en alles wat hij er zich bij voor kan stellen wordt hij opgejaagd in een verwarrend en spannend dilemma.

Ik heb Vreemdeling voorgelezen aan achttien leerlingen tijdens de leesmomenten op onze school. Deze leerlingen, uit klas één en twee, verkozen voorlezen boven zelf lezen uit een boek naar keuze. Ze gaven aan kiezen lastig te vinden en zich niet zo lang te kunnen concentreren. Tussen het lezen door spraken we met elkaar over dit boek en er was genoeg te bespreken! Migratie, rassenhaat, identiteit, vriendschap, verliefdheid, drank en trots zijn nog niet eens alle onderwerpen die aan bod kwamen.

Ik, nee wij, hebben Vreemdeling gelezen als een spannend boek met geloofwaardige personages en levensechte situaties. De korte zinnen maakten het voor mij makkelijk om spannend voor te kunnen lezen. We waren het erover eens dat de thematiek actueel en relevant is en gelukkig niet moralistisch. Het was bijna jammer dat het boek uit was, maar het heeft vast een impuls kunnen geven bij het kiezen van een nieuw boek voor de laatste weken van het schooljaar.

Schrijver in de spotlights – Marloes Morshuis

Wie van bloedstollende en maatschappijkritische verhalen houdt is ongetwijfeld al bekend met het oeuvre van Marloes Morshuis. Haar verontrustende toekomstboeken zetten de huidige (wereld)politiek in een ander daglicht. Voorheen werkte ze voor GroenLinks, maar besloot zich daarna volledig te richten op de toekomst van onze planeet door kinderen rechtstreeks aan te spreken via haar dystopische kinderboeken. Want kinderen zijn de toekomst. Een beetje bewustwording kan geen kwaad.

Als kinderboekenschrijfster doet Marloes een beroep op het rechtvaardigheidsgevoel van haar jonge lezers en verhoogt ondertussen hun leesplezier aanzienlijk door avontuurlijke verhalen te schrijven die zich in een grimmige wereld afspelen. Ze neemt haar lezers serieus en schuwt ingewikkelde thema’s als klimaatverandering, sociale overheidscontrole en overbevolking niet.

We bespraken eerder al de tweedelige serie Quotum en Semper Sol: de Hungergames van de lage landen. Het zijn misschien wel de meest gelezen boeken in de onderbouw van Janneke’s school. Zonder uitzondering smaakt deze duologie naar meer en dat komt mooi uit, want Marloes Morshuis schreef in dit dystopische straatje ook al twee andere strijdlustige toekomstboeken: Radovar en Borealis. Deze week kunnen we daar een nieuw meesterwerkje aan toevoegen: Alter.

Alter lijkt twee problemen aan de kaak te stellen. Enerzijds de toenemende kunstmatige intelligentie en digitalisering die onderdeel worden van de besluitvorming in onze samenleving. Is het daardoor nog wel mogelijk om met de menselijke maat te meten wanneer dat nodig is? En anderzijds laat het zien hoe een maatschappij kan drijven op het goed en kwaad van een ‘alwetend boek’, waaruit leefregels zijn ontstaan. Het boek waar hoofdpersonen Roz en Fabian op stuiten heet Alleen Samen. Wie Alter heeft uitgelezen kan het boek omdraaien en zelf een oordeel vellen over het nut en de wijsheid van het alwetende boek, want Marloes schreef niet één maar twee boeken ineen. Alter zit aan de voorkant en aan de achterkant is Alleen Samen erbij ingebonden. Deze prachtig vormgegeven verhalen zijn absoluut weer een aanrader.

Lees hieronder de flapteksten. Wie weet zit er wat moois voor je bij!

Borealis

Joppe is ontvoerd – en niet alleen hij. In het koude, verafgelegen Borealis wachten honderdtachtig kinderen van over de hele wereld op hun lot, bewaakt door de Crew en beheerst door de Trias. In Borealis ontbreekt het de kinderen aan niets. Ze krijgen les, goed te eten en leren op eigen benen te staan, maar de regels zijn streng en de hekken hoog. Als de kinderen horen waarom ze zijn weggerukt uit hun vertrouwde omgeving, realiseren ze zich dat hun lot verbonden is met dat van de wereld. De Trias heeft hen uitverkoren voor een bijzondere toekomst, maar zitten de kinderen daar wel op te wachten? Terwijl de lange en koude winter voor de deur staat, stijgt de temperatuur in Borealis tot een kookpunt. Joppe laat zich er niet onder krijgen en doet alles om zijn vrijheid terug te krijgen. Maar niet iedereen binnen Borealis is hem even gunstig gezind…

Radovar

Jona woont met haar ouders, broertje en oma in Sterrenlicht: een van de enorme flats van Radovar. De inwoners van deze grijze stad zijn in de greep van de familiescore, een puntensysteem dat je positie bepaalt. Families die hard genoeg werken en zo voldoende punten verdienen, klimmen letterlijk op in de stad. Wie te veel minpunten scoort, eindigt als Ondergronder – of erger nog, in een Onderwijk. De regels in de stad zijn streng. Zo mag niemand zonder toestemming naar buiten, zijn planten en dieren verboden en leveren onvoldoendes op school ook minpunten op. Het grootste deel van de mensen in Radovar heeft zich naar het systeem geschikt. Wie hard werkt, kan een luxe leven leiden. Maar doe je niet mee, dan stort je je hele familie in het verderf. Daarom zwijgt Jona. Ze protesteert niet, maar onttrekt zich zoveel mogelijk aan het Sterrenlicht-bestaan. Haar enige vriend is de vreemde klusjesman Zalman, die geïsoleerd diep onder de grond woont. Maar dan maakt Jona hardhandig kennis met de schaduwkanten van Radovar. Zo moet oma verplicht naar een 75-plus-gebouw en blijken de schoonmaakploegen van de Grijze Brigade niet alleen de straten schoon te vegen. Als Jona stiekem naar buiten sluipt en de zwerfjongen Kilian tegenkomt, raakt ze langzaam betrokken bij een verzetsgroep die de ware aard van Radovar wil onthullen. Jona ontdekt dat de schaduwen van de stad meer verbergen dan ze dacht en komt in groot gevaar.

Alter

Roz en Fabian leven in een ideale en vredige wereld. Daarvoor betalen ze een prijs: ze zijn gekoppeld aan een digitaal alter ego, een dialego. Net als iedereen moeten ze zich hetzelfde gedragen als hun ideale digitale spiegelbeeld. Maar Roz en Fabian willen hun eigen leven leiden. Ze zoeken de grenzen van hun vrijheid op. Al snel kleuren hun schermen rood bij de maandelijkse Check – en voor mensen die afwijken van hun dialego is geen plek in de samenleving. Als Roz en Fabian op gruwelijke wijze in de problemen komen, gaan ze op zoek naar de bron van dialego’s. Ze stuiten op een boek dat dertig jaar geleden is geschreven: Alleen Samen. Schuilt tussen de regels van dat verhaal een oplossing… of juist gevaar?

Vertellen – Heleen

Lieve Janneke,

Jij kent een beetje mijn voorliefde voor jongeren die niet helemaal dezelfde weg bewandelen als al die anderen. In mijn huidige functie geef ik veel minder lessen, maar word ik gelukkig nog wel gevonden. Misschien wel juist door diegenen die met een andere blik door de school lopen. Mijn dropjespot helpt daar soms een beetje bij.

Het maakt niet uit of de deur van mijn kamer open of dicht is, hij loopt naar binnen wanneer hij dat wil en blijkbaar is hij welkom. Meestal loopt hij rechtstreeks naar de dropjespot en is al halverwege een zin als hij zijn mond leeg heeft. Vaak heeft hij een vraag, impertinent of niet, vertelt soms een verhaal over iets dat hem verbaast of waar hij zijn mening over aan het vormen is. Wat hij deze keer komt doen is niet gelijk duidelijk, misschien gewoon even kletsen. Voor de vakantie begint wil ik de schoolvisie op lezen geformuleerd hebben, maar hij zorgt voor een verfrissende afleiding.

De dropjes zijn alweer bijna op, hij kijkt me aan met een blik ergens tussen verwachtingsvol en verwijtend. “Volgens mij is het jouw beurt”, grijns ik naar hem en ik ben blij dat hij mijn schaduwdropjespot nog niet ontdekt heeft. “Heleen, heb jij al deze boeken gelezen?” Hij kijkt verschrikt naar de boeken die op het lelijke bankje in mijn kamer geparkeerd zijn. Ik voel me uitgenodigd te gaan bluffen, maar ik kies voor de waarheid. Natuurlijk.

“Heb je deze gelezen?” Hij houdt een boek omhoog dat geschreven is door de zus van een bekende Nederlandse crimineel. “Nee, die niet, maar ze schreef eerder een ander boek, die wel.” Ik rommel tussen de boeken, als ik me niet vergis zit dat boek er ook tussen. “Is het een goed boek?” Ik steek het een na laatste dropje in mijn mond. “De schrijfster van dit boek heeft een verhaal te vertellen dat veel mensen interesseert. Dat ze iets te vertellen heeft, maakt haar niet automatisch een schrijfster, vind ik. Als iemand, literair gezien, een goed schrijver is, verzint zij of hij zelf een verhaal. Daar zit een verschil. Persoonlijk lees ik graag boeken die goed geschreven zijn, het maakt me dan niet uit of het verhaal waar gebeurd is of verzonnen.”

“Een boek is misschien wel gewoon een goed boek wanneer mensen het willen lezen en zorgt dat er gesproken wordt over dat wat geschreven is.” Mijn antwoord is te lang denk ik, hij lijkt alweer met iets anders bezig. Voor hij vertrekt kondigt hij aan de hij Mein Kampf wil lezen voor M&M, maar dat zijn docent daar waarschijnlijk te links voor is. Voor hij de deur uitloopt, en nee die doet hij niet dicht, zeg ik nog dat ik benieuwd ben naar zijn gesprek met de betreffende docent en naar waar hij het boek vandaan gaat halen.

Ik doe de deur toch nog even dicht en haal Aidan Chambers aan en zijn inzichten over het praten over teksten. Volgens mij heb ik de schoolvisie op lezen aardig onder woorden kunnen brengen, ik kan afsluiten en onderweg naar de meivakantie haal ik nog even dropjes voor in de droppot.

Liefs, Heleen

Afbeelding: Droppot

Serie in the spotlights – Laura Wood – The Agency for Scandal

Wie van Bridgerton-achtige schandalen houdt is bij schrijfster Laura Wood aan het goede adres. In haar Agency for scandal-serie laat ze een club eigengereide jonge vrouwen als geheimagenten opereren in het Victoriaanse Londen van de negentiende eeuw. Een eeuw waarin vrouwen vaak zijn overgeleverd aan de grillen van hun man, vader of broers. Zijn die mannen schurken? Dan kun je als vrouw in benarde afhankelijkheidsposities terechtkomen. De geheimagenten van het Vogelhuis komen voor die vrouwen op.

De schandalen vinden plaats op chique bals, in louge gokhuizen, tijdens gemaskerde tuinfeesten en in donkere steegjes. De slimme en stoere vrouwen van het Vogelhuis worden geconfronteerd met de naïviteit en de ego’s van oogverblindend knappe hertogen en gevaarlijk aantrekkelijke schurken uit de onderwereld.

Wie de historische details niet zo nauw neemt en zin heeft in een historische detective met feministische inslag, kan veel plezier beleven aan deze romantische YA-reeks. De boeken zijn los van elkaar te lezen, maar wie ze in de volgorde van verschijning leest komt er in de latere delen achter hoe het de eerdere hoofdpersonen is vergaan. Veel personages keren met een bijrolletje terug in een later deel.

We delen hieronder de flapteksten met je, zodat je zelf kunt bepalen of het iets voor je is.

The agency for scandal – Geheimen en schandalen

De achttienjarige Isobel ‘Izzy’ Stanhope heeft geheimen. Zo is ze smoorverliefd op een jonge hertog die niet eens weet dat ze bestaat. Ook is haar familie berooid achtergebleven nadat Izzy’s vader overleed, maar niemand uit de hogere elite mag dat weten. En dan is er nog haar baan bij de Aviary (Volière), een onderzoeksbureau volledig gerund door vrouwen en gespecialiseerd in het opgraven van schandalen en louche zaken van machtige mannen. Wanneer Izzy betrokken raakt bij een zaak die gaslighting, chantage en vermiste juwelen omvat, én de hertog die haar hart gestolen heeft, doet ze er alles aan om met haar vrienden het web van geheimen en leugens te ontrafelen. Kan ze de waarheid onthullen en de onschuldigen beschermen? En gaat ze de hertog óóit vertellen wat ze voor hem voelt?

A season for scandal – Vermissingen en schandalen

Marigold Bloom is bloemist in de winkel van haar familie. Nadat haar verloofde het uitmaakt ziet het er echter niet zo goed uit voor Mari of voor de bloemenwinkel. Wanneer Mari per toeval kennismaakt met de verschrikkelijk knappe maar extreem humeurige Oliver Lockhart komt ze op het pad van detectivebureau het Vogelhuis. De vrouwelijke detectives daar rekruteren haar onmiddellijk voor een speciale klus: de vermiste zus van Oliver terugvinden. Om haar te vinden moeten Mari en Oliver doen alsof ze pas verloofd zijn. Maar terwijl de lijn tussen waarheid en fictie in hun zoektocht vervaagt begint de neprelatie ook steeds echter te worden…

A game of scandal – Intriges en schandalen

Felicity Vane mag dan een wiskundig genie zijn, haar familie overtuigen van haar academische ambities blijkt een lastige opgave. Ze besluit te infiltreren in de glamoureuze wereld van The Lucky Penny – een illuster gokparadijs – om zo haar toelage voor de universiteit bij elkaar te spelen met een potje kaarten. Dan beschuldigt Ash, de frustrerend knappe eigenaar van The Lucky Penny, haar van vals spel. Zijn beschuldiging zorgt ervoor dat Felicity wordt gerekruteerd door het Vogelhuis – een onverschrokken geheime groep vrouwelijke detectives. Ze raakt verstrikt in een gevaarlijk kat-en-muisspel met de nieuwe vijand van het Vogelhuis, gokker Oscar Laing. Felicity kan het zich niet veroorloven te verliezen, maar ze wordt alsmaar dieper en dieper een criminele wereld ingezogen. En het lijkt erop dat ze gaandeweg ook nog haar hart verliest aan Ash…

Het meisje dat er niet mocht zijn – Wilma Geldof – Tip van Janneke

Binnenkort vieren we 80 jaar vrijheid. Het huidige wereldtoneel bewijst dat een leven in vrijheid geen vanzelfsprekenheid is. Reden te meer om een leestip te besteden aan het onlangs verschenen jeugdboek Het meisje dat er niet mocht zijn. Het is geschreven door Wilma Geldof, die bekend staat om haar indringende jeugdromans over de Tweede Wereldoorlog. Eerder verschenen van haar de jeugdboeken Elke dag een druppel gif en Het meisje met de vlechtjes.

Oorlogsromans zijn gelukkig al lang niet meer zo zwart-wit als ze weleens geweest zijn. Er worden prachtige verhalen geschreven over het grijze gebied tussen goed en fout. Wilma beschrijft het leven van een jonge vrouw, Nora, die zich in dat schemergebied tussen goed en fout begeeft door enerzijds verzetskranten rond te brengen en anderzijds verliefd te worden op een nazi. Haar dochter, Ditte, groeit op in een wereld waar geen ‘grijze verhalen’ mogen bestaan. Wie opgroeit vlak na de oorlog draagt de trots of de last met zich mee van zijn of haar goede of foute ouders.

In het jaar dat het Eichman-proces start, 1961, krijgt Ditte de opdracht om samen met haar Joodse klasgenootje Rivka onderzoek te doen naar hun eigen oorlogsverleden. Ditte weet daar bijna niets vanaf en is ook niet op de hoogte van wie haar echte vader is. Wanneer Ditte haar moeder probeert te interviewen wisselt het boek voortdurend van perspectief. We lezen over Dittes honger naar informatie tijdens haar onderzoek. En we lezen de pijn van haar moeder wanneer ze terugdenkt aan vroeger. Bevrijdingsdag was voor Nora een traumatische dag.

Wilma deed uitgebreid onderzoek naar de afrekening en wraakacties op jonge vrouwen die vlak na de bevrijding plaatsvonden. Hoewel er geen bewijs voor is, lijken de vernederingen voor ‘moffenmeiden’ grootschalig te zijn georganiseerd. Het lijkt te toevallig dat er op zo’n grote schaal jonge meisjes zijn kaalgeschoren en met hakenkruizen zijn beklad. Waarom werden die meiden direct als de grootste misdadigers behandeld en in interneringskampen gestopt? Waarom richtte de woede van het volk zich niet meteen tot de agressors? Het verhaal van deze meiden was tot nu toe onderbelicht in de jeudliteratuur en zij krijgen via Wilma een stem.

In een tijd waarin steeds minder ruimte lijkt voor nuance, is een boek als dit van grote waarde. Het doet een beroep op het gevoel van medemenselijkheid. Het legt de persoonlijke en daardoor ook de maatschappelijke impact bloot die ontmenselijking met zich meebrengt, ongeacht of dat een partij betreft aan de goede of de foute kant van de geschiedenis.

Het verhaal van Ditte en haar moeder maakt indruk door de ingetogen beschrijving van de rauwe emoties die komen kijken bij het maken van verkeerde keuzes in oorlogstijd en de levenslange gevolgen daarvan. Het laat je verder kijken dan het conflict zelf, waardoor je je realiseert dat na bevrijding de vraag ‘hoe nu verder?’ moet worden gesteld om daadwerkelijk met elkaar in vrijheid verder te kunnen leven. Dat gold voor de Tweede Wereldoorlog, maar dat geldt ook voor alle conflicten die momenteel bijna dagelijks het journaal passeren. Wraak en uitsluiting kan daarbij -hoe begrijpelijk die emotie ook is- nooit de oplossing zijn. Het meisje dat er niet mocht zijn maakt die processen inzichtelijk.

Winactie: Pearl Harbor – Alan Gratz

We vieren dit jaar dat we al 80 jaar in vrijheid leven. De recente conflicten op het wereldtoneel bewijzen maar weer eens dat dat geen vanzelfsprekendheid is. In aanloop naar 4 en 5 mei staan we stil bij de Tweede Wereldoorlog. Dit onderwerp is breed vertegenwoordigd in de jeugdliteratuur en nog altijd worden er nieuwe verhalen bij geschreven.

Deze week maak je kans op Pearl Harbor. Je hebt een week de tijd om te reageren via onze instagram-pagina of met een reactie onder dit bericht. Leerlingen van Heleen en Janneke mogen ook een bericht sturen via Magister Berichten. Op vrijdag 18 april 2025 maken we de winnaar bekend.

Klik hier om deel te nemen aan de wedstrijd

Waar gaat het over?

Alan Gratz staat bekend om zijn filmisch beschreven jeugdboeken over heftige historische gebeurtenissen die vaak oorlog- en conflictgeoriënteerd zijn. In Nederland werd hij bekend door zijn indrukwekkende jeugdboek 9/11 over de aanslag in de Twin Towers in New York en eerder bespraken we al zijn boek De laatste granaat over de oorlog in Vietnam. De titel van zijn nieuwste boek heeft weinig verdere uitleg nodig. Pearl Harbor gaat over de Japanse verrassingsaanval in 1941 op een groot deel van de Amerikaanse vloot bij de kust van Hawaï.

Alan zorgt er altijd voor dat zijn jonge lezers zich goed met het verhaal kunnen identificeren door hoofdpersonages in hun vroege tienerjaren te beschrijven. In dit boek volgen we Frank en Stanley, wiens vaders op de marinebasis Pearl Harbor zijn gestationeerd. Op de dag dat de jongens een rondleiding krijgen op slagschip USS Utah slaat het noodlot toe en wordt de legerbasis onder vuur genomen door een grote groep Japanse oorlogsvliegtuigen.

Het boek is in drie delen ingedeeld: voor de aanval, tijdens de aanval en erna. Door het contrast tussen het eerste en tweede deel van het verhaal wordt duidelijk hoe een zorgeloos bestaan van de ene op de andere dag kan omslaan. Door het derde deel wordt duidelijk hoe een dergelijke gebeurtenis alle verhoudingen op scherp zet en het hele leven in een ander perspectief plaatst. Zo is Stanley bijvoorbeeld van Japans-Amerikaanse komaf, wat hem in de ogen van veel mensen opeens ‘de vijand’ maakt.

Actie voert in het boek Pearl Harbor de boventoon, maar er komen ook een paar mooie thema’s aan bod, zoals vriendschap en angst. Overleeft de vriendschap van Frank en Stanley nu Stanleys afkomst opeens in zo’n ander daglicht komt te staan? Daarnaast wordt beschreven hoe Frank altijd overal bang voor is en zijn angsten moet zien te overwinnen. Heeft bang zijn een functie en kun je het overwinnen wanneer je in levensgevaar bent?

Wie van spannend boeken vol uitvoerig beschreven momenten van actie houdt is bij Alan Gratz aan het goede adres. Het leest als een sensationele oorlogsfilm en stiekem doe je ook nog best veel historische informatie op.

Ons leeftijdsadvies: 12+ | Uitgeverij: Kluitman | Auteur: Alan Gratz | Vertaling: Carla Hazewindus |Verschenen: 16 september 2024

Niet gewonnen, maar wel nieuwsgierig geworden naar dit boek? Klik hier om het boek te bestellen.

Daar zit een luchtje aan – Janneke

Lieve Heleen,

Wat zich onder leerlingen online allemaal voordoet heeft directe gevolgen voor de sfeer in de klas. En toch kun je er als docent niet altijd de vinger op leggen wat er aan de hand is. Een paar weken terug deed zich een wonderlijk voorval voor tijdens mijn les.

Sinds 1 januari 2024 is het gebruik van mobiele telefoons niet meer toegestaan op middelbare scholen. Telefoons moeten bij mij op school in de telefoontas naast de deur van je klaslokaal. Toch weerhoudt dat leerlingen er niet van om contact met elkaar te houden. Oude, ongebruikte telefoons worden ter afleiding ingeleverd, de smartwatch werd in grote getale aangeschaft en whatsappen kan ook prima via je laptop. Je doet wat je kunt, maar het valt niet helemaal te voorkomen dat leerlingen digitaal worden afgeleid. Je hebt als docent ook steeds minder zicht op de sociale dynamiek in de klas. Een dynamiek die hevig wordt beïnvloed door wat er online zoal gebeurt. Groepswhatsapps kunnen voor veel problemen zorgen. Om nog maar te zwijgen van vernedervideo’s, doorgestuurde (naakt)foto’s en valse comments onder berichten op sociale media.

Met de mentorlessen over online veiligheid, cyberpesten en sexting nog vers in het geheugen begint het me zorgen te baren als tijdens een blokuur al de derde jongen naar de wc vertrekt, waarna een groot deel van de jongens in de klas grinnikend naar een binnengekomen berichtje op hun smartwatch staart en een enkeling grijnzend naar z’n laptop kijkt. De toiletbezoekers keren met een besmuikte grijns in het lokaal terug. ‘Smartwatches gaan vanaf nu in de tas,’ geef ik daarom aan, ‘en met toiletbezoekjes is het nu even afgelopen.’

Na afloop van de les vraag ik de heren om te blijven zitten en ik informeer naar wat er gaande was tijdens de les. ‘Oh niks,’ verzekeren ze me. Maar zo voelt het niet. Ik spreek mijn zorgen uit. Ze schrikken zichtbaar. ‘Zullen we het maar gewoon zeggen,’ vraagt de ene leerling toestemming aan de anderen. ‘Ja man, ze moeten niet iets ergs gaan denken.’ De rest grinnikt. ‘Oké dan,’ zegt de dapperste lachend. Hij kijkt me nauwelijks aan terwijl hij opbiecht: ‘We hebben een groepsapp waarin we drollen delen.’

Verbouwereerd vraag ik: ‘Pardon? Watvoor drollen?’ De jongens lopen paars aan van het lachen en laten hun vriend spartelen in dit gesprek. ‘Ja euh… de onze. We doen wie het meeste kan schijten en dan sturen we een foto van het resultaat.’ Tranen van het lachen rollen inmiddels over wangen en hinnikend hangen ze over de tafel. ‘Oké,’ antwoord ik, ‘Waarom?’ Hij haalt zijn schouders op en kijkt de rest aan met een blik alsof ik een domme vraag heb gesteld: ‘Euh… ja, waarom? Dat is gewoon lachen.’

Nog niet helemaal overtuigd of ik in de maling wordt genomen weet ik even niet wat ik moet zeggen, behalve een ongelovig: ‘hmm.’ Waardoor eentje de behoefte voelt om op z’n telefoon de groepsapp te openen en bewijs te leveren. Voor ik het weet krijg ik -vliegensvlug langs de berichten scrollend- een reeks toiletten met keutels van indrukwekkend formaat te zien. Ik wend met een vies gezicht m’n blik van het telefoonscherm af en roep lachend: ‘Oké oké! Laat maar zitten. Ik heb genoeg gezien. Gatverdamme!’ Gefascineerd vraag ik nog wel: ‘Hoe kan het in hemelsnaam zovéél zijn?! Gaat het wel goed met jullie? Nu maak ik me zorgen om jullie darmflora.’ Een lachsalvo volgt en ik krijg te horen: ‘We sparen het op, zodat we tegelijk kunnen gaan en de gang bij de personeelskamer lekker stinkt in de pauze.’ Genoeg informatie. Ik hoef niet nog meer te horen. ‘Maar we halen dus die pauze niet altijd.’ ‘Nee, dat is duidelijk.’

Ik spreek met de mannen af dat ze hun drollenhumor in het vervolg voor buiten de lestijd bewaren en laat de lachende herenclub m’n lokaal uit. Eentje draait zich nog grinnikend om, geeft z’n maat een klap op de schouder en roept naar me: ‘Dat zag je niet aankomen hè?!’ Ik grinnik ook en schud m’n hoofd: ‘Nee, zeker niet.’

De humor van tienerjongens is soms niet te doorgronden.

Liefs!

Janneke

*Afbeelding: Getty Images

Leuke en inspirerende podcasts – 4 Luistertips

Mocht je even geen zin hebben om te lezen, maar word je wel graag geïnspireerd? Beluister dan eens één van deze podcasts over kinderboeken, taalgebruik, poëzie en recent verschenen literaire pareltjes. Soms zie je door de vele podcastbomen het bos niet meer. Dus we zochten een paar van onze favorieten voor je uit.

Heb je ook iets leuks geluisterd waardoor je geïnspireerd bent geraakt? Laat het ons weten via onze socials of ons contactformulier.

Lang leve Lezen – Anne van Mechelen

Docent Nederlands in het VO, docent geweest op de Pabo en vanaf komende zomer fulltime leesbevorderaar. Anne van Mechelen weet alles van jeugdliteratuur en houdt het laatste aanbod voor je bij. In podcasts van 2,5 minuut enthousiasmeert ze je een aantal keer per week voor een nieuw kinderboek. Haar persoonlijke associaties, het thema, de doelgroep en een kort fragment komen voorbij. Zo ben je in korte tijd weer geïnformeerd over een nieuw ontdekking in de kinderliteratuur. Daarbij heeft Anne ook gewoon een hele fijne vertelstem en is het prettig om met haar korte verhaaltjes de dag te beginnen. Je kunt ze natuurlijk ook op een ander moment lezen.

Vol van boeken – Boekverkopers van Libris

Wie zin heeft in een goed (volwassen) boek weet soms niet goed waar te beginnen in een boekwinkel, want de keuze is reuze. Een gepassioneerde boekhandelaar kan de oplossing zijn, want zij zijn vaak in staat om je smaak te doorgronden en te koppelen aan een fijne selectie (nieuwe) verhalen. In Vol van boeken komen Librisboekverkopers vanuit het hele land aan het woord. Ze nemen je mee langs de nieuwste bestsellers en verborgen pareltjes, waarbij ze ook eens een keer hun persoonlijke voorkeuren de ruimte mogen geven. De gesprekken met boekverkopers worden aangevuld met interviews, waarin schrijvers worden bevraagd over hun nieuwste titel.

De poëziepodcast – Daan Doesborgh

In de Poëziepodcast bespreekt dichter Daan Doesborgh samen met een andere dichter twee gedichten: één van die dichter zelf, en één van iemand anders. Het is een podcast over dichters en hun gedichten, en de wereld waar ze die gedichten vandaan halen. De gesprekken hebben een rustig, associatief en mijmerend karakter, waardoor je als luisteraar wordt meegenomen in de gedachtegang van de dichters. Je leert anders naar de wereld om je heen te kijken, een waardevolle vaardigheid waarvan het mooi zou zijn als je die ook aan je leerlingen mee kunt geven.

Jemig de podcast – Ton den Boon & Hijlco Span

Jemig de pemig, asjemenou, doemdenken, popie jopie, computer says no en een beter milieu begint bij jezelf. Uitspraken die we allemaal gebruiken, maar waarvan we misschien vergeten zijn dat ze uit reclames, liedjes en televisie- en radioprogramma’s komen. In de podcast Jemig de podcast bespreken De Dikke van Dale-hoofdredacteur Ton den Boon en KRO-NCRV/NPO Radio 5-presentator Hijlco Span deze zinnen, woorden en gezegdes. Waar komen ze precies vandaan? En waarom krijgen ze een plekje in woordenboek? Het zijn korte podcasts die heel goed te gebruiken zijn in o.a. de Nederlandse lessen in het V.O.

De jongen van het godeneiland – Rindert Kromhout – Tip van Heleen

Luca groeit op op Sicilië, een plek die prachtig is om op vakantie te gaan, maar waar weinig uitzicht is voor een 18-jarige zoals hij. Overdag werkt Luca als kaartjesverkoper bij een museum waar maar nauwelijks voldoende bezoekers komen. In de avond trekt hij op met zijn vrienden en delen ze hun zorgen over het grote aantal bootvluchtelingen dat maar blijft stranden. Als Luca de oude poppenspeler Matteo ontmoet leert hij hoe verhalen je leven kunnen laten veranderen.

We leren Luca’s wereld kennen als klein, warm en liefdevol. Dat is best geruststellend als de maffia af en toe opduikt en het niet gemakkelijk is om rond te komen. Zijn moeder, waarmee hij goed kan praten als hem iets dwars zit, zijn slimme en kritische boertje Carlo en zijn vrienden die altijd zorgen dat er altijd wel iets te beleven is. Toch is Luca onrustig, hij heeft behoefte aan een perspectief.

Matteo leert Luca hoe je met verhalen je leven interessant kunt maken. Hij daagt Luca uit te gaan lezen over Pirandello, zodat hij op zijn beurt voor de bezoekers van ‘zijn’ Pirandellomuseum de schrijver kan laten leven. Het lukt Luca niet alleen meer bezoekers naar het museum te trekken, zijn werk wordt ook een stuk interessanter.

De mooie Sophia heeft Luca’s hart gestolen en tot zijn verbazing lijkt de liefde wederzijds. Als Sophia wil voldoen aan de verwachtingen van haar katholieke familie en Luca eigenlijk gewoon zijn gevoel wil volgen, weet hij niet meer helemaal zeker wat de juiste keuze is. Luca’s hoofd zit vol met gedachten aan Sophia en aan zijn vriend Achmed, die zonder afscheid verdwenen is. Achmed is als bootvluchteling in Sicilië aangekomen en is vooralsnog uit de handen van de opvang en de maffia gebleven. Hij heeft zich aangesloten bij Luca en zijn vrienden, maar voor hoe lang is niemand duidelijk.

De jongen van het godeneiland heb ik gelezen als bijzonder sfeervol. Veel thema’s worden aangeraakt; de regels die de Katholieke kerk oplegt, armoede, vluchtelingenproblematiek, vriendschap, liefde, familie, homoseksualiteit, kunstgeschiedenis en allemaal zonder gekunsteld te zijn.

Luca heb ik leren kennen als een fijn mens, hij wordt veilig volwassen tussen andere fijne mensen. Het hele plaatje lijkt te kloppen. Misschien wel daardoor werd ik, net als Luca, af en toe een beetje onrustig: er had best wat meer mogen gebeuren.

Leestips voor (taal)docenten

Poeh, wat veel boeken voor (taal)docenten opeens! Deze week raden we maarliefst twaalf titels aan die interessant zijn als je in het onderwijs werkt. We waren zelf ook verbaasd over de hoeveelheid. We hadden al een interessant lijstje voor leerkrachten samengesteld toen er in aanloop naar de boekenweek opeens een stortvloed aan mooie boeken verscheen. Elke uitgeverij wilde wel een boek uitgeven dat bij het boekenweekthema ‘Je moerstaal’ paste. Stuk voor stuk zijn het interessante verhalen die over taal, lezen en/of lesgeven gaan.

We hadden er natuurlijk een paar kunnen bewaren voor een later moment, maar toch leek het ons beter om ze nu meteen in een overzichtje te plaatsen. Het komt immers niet zo heel vaak voor dat de liefde voor taal zo expliciet onder de aandacht wordt gebracht in boekhandels en bibliotheken. Loop er bij eentje naar binnen en je zult ongetwijfeld een paar van deze titels prominent op de presentatietafels zien liggen.

Uit liefde voor het lezen – Irene Vallejo

Irene Vallejo, bekend van haar bestseller Papyrus, schreef een kort pleidooi over het tijdloze belang van lezen. Ze legt uit hoe literatuur een cruciale rol speelt in het ontwikkelen van ons empatisch vermogen en kritisch denken. Waardoor het van essentieel belang is voor het functioneren van onze democratie. Taal en creativiteit kunnen ons, volgens. Vallejo, hoop bieden in tijden van crisis en verandering. Het is ook Vallejo’s taal en creativiteit die van dit kleine boekje een hoopvolle onderbreking van de dagelijkse beslommeringen maakt. Haar leespleidooi is in schitterende zinnen gegoten en geeft inzicht in de waarde van lezen voor onze gehele maatschappij. Wie op school wil benadrukken dat lezen een gezamenlijk, vakoverstijgend leerdoel zou moeten zijn, hoeft enkel dit pleidooi onder de aandacht te brengen bij collega’s.

Uitgeverij: Meulenhoff | Vertaling: Adri Boon| Verschenen: 19 februari 2025 | €15 | Hier te bestellen

Brieven aan Miyo – Martin Bootsma

Martin is een gepassioneerde docent die het belang benadrukt van de leerkracht als verhalenverteller. Dit doet hij door brieven te schrijven aan zijn stagiaire Miyo. Met praktische tips en voorbeelden doet hij stimulerend leesonderwijs uit de doeken en neemt daarin zijn persoonlijke voorkeur voor de klassieken mee. Hoewel het boek gericht is op het primair onderwijs is het ook voor docenten in de onderbouw van het voortgezet onderwijs interessant om te lezen, omdat het niet zozeer een opsomming van tips voor basisschooljuffen is, maar juist een visie op leesonderwijs bevat dat vanuit een breder perspectief wordt benaderd.

Uitgeverij: Telos| Verschenen: 10 december 2024 | €21.99 | Hier te bestellen

Die goeie ouwe taal – Yoïn van Spijk

Taalwetenschapper Yoïn van Spijk is niet bezig met wat goed en fout is in ons taalgebruik, maar is juist geboeid door hoe onze taal blijft veranderen en daarmee een levende taal is. Yoïn besteedt in Die goeie ouwe taal extra aandacht aan de herkomst van woorden. Het etymologisch woordenboek is zijn lievelingsboek en hij weet zijn plezier daarover uitstekend over te dragen aan anderen. In korte hoofdstukken stort hij een grote hoeveelheid feitjes en komische wetenswaardigheden over zijn lezers uit. Ideaal om regelmatig wat weetjes uit voor te dragen aan leerlingen die zich afvragen waarom ze het vak Nederlands moeten volgen, want: ‘Ik spreek toch al Nederlands?’ Jazeker, maar wat ís dan Nederlands? Hoe spreek jij de taal en hoe spreek ik de taal? En wat zegt dat over ons?

Uitgeverij: Ambo Anthos | Verschenen: 26 februari 2025 | €22,99 | Hier te bestellen

Twee pistooltjes & een dakmus – Annet Huizing

Aan de hand van fragmenten uit volwassen literatuur laat Annet Huizing zien welke paden een schrijver moet of kan bewandelen om tot een volwaardig boek of verhaal te komen. Ze stelt zich daarbij kundig én bescheiden op en neemt je mee in haar gedachtegang over het schrijfproces. In de flaptekst omschreven als: ‘Ze doet daar niet hoogdravend of ingewikkeld over, maar onderzoekt nieuwsgierig de vele afslagen die je als schrijver kunt nemen bij het vertellen van een verhaal’. Moet je zelf schrijven om van dit boek te kunnen genieten? Zeker niet, ook wanneer je meer lezer dan schrijver bent is dit boek om van te smullen. Het laat je meteen anders kijken naar het eerstvolgende boek dat je openslaat.

Uitgeverij: Lemniscaat | Verschenen: 13 februari | €24,99 | Hier te bestellen

Denkend aan Hollands – Khalid Mourigh

Taal laat zien wie je bent, het is onderdeel van je identiteit. Maar wie naar de Nederlandse taal kijkt zal zich verbazen over het feit dat er niet maar één Nederlandse identiteit bestaat. Het Nederlands heeft zich altijd gekenmerkt door veel invloed van buitenaf. We hebben veel leenwoorden en een rijke straattaalcultuur. Antropoloog en taalwetenschapper Khalid Mourigh ging de straat op en langs scholen om onderzoek te doen naar de Nederlandse taal bij de doelgroep die het meest open staat voor het verzinnen en verbuigen van woorden. Hij beschrijft de Surinaams-Nederlandse omkeertaal, bespreekt studentikoze afko’s en verbaast zich over de Gooische R bij een jongen met een Marokkaans-Nederlandse achtergrond. N.a.v. dit boeiende boek over taaldiversiteit is het interessant om ook eens in gesprek te gaan met leerlingen over hun eigen taalgebruik.

Uitgeverij: Cossee |Verschenen: 27 februari 2025 | €22,99 | Hier te bestellen

Hèhè – Paulien Cornelisse

Het boekenweekessay werd dit jaar geschreven door Paulien Cornelisse, o.a. bekend van haar bestseller Taal is zeg maar echt mijn ding en ze is daarnaast cabaretier. Als gastdocent gaf ze vorig jaar les aan buitenlandse studenten in Sheffield die Nederlands studeren en besloot dat ze hen Nederlandser wilde laten klinken. Maar hoe doe je dat? Door de vele onbewuste woordjes toe te voegen die Nederlanders zo ontzettend vaak gebruiken. Maar het blijkt nog niet makkelijk om uit te leggen waarom woordjes als ‘hèhè’, ‘nou’ en ‘gewoon’ zo kwistig worden gebruikt in de Nederlandse taal. Paulien deed er onderzoek naar, deed nieuwe inzichten op via de vragen van haar studenten en schreef er een essay over met de titel: hèhè, over wat we zeggen zonder dat we het doorhebben.

Uitgeverij: Boekenweek 2025 | Verschenen: 12 maart 2025| €5,25 | Hier te bestellen

Meer dan mooie woorden – Jabik Veenbaas

Jabik Veenbaas is schrijver, filosoof en dichter en besloot een boek te schrijven over de roman als levensgids. Aan de hand van twintig romantitels uit de afgelopen honderd jaar bespreekt Jabik hoe de roman een grote rol speelde in de vorming van ons wereldbeeld. Proust, Kafka, Houellebecq schreven meer dan alleen mooie woorden. Wat wilden ze ons vertellen? Wat wilden ze ons leren? Met poëtisch taalgebruik legt Veenbaas uit hoe de mens houvast nodig heeft om de wereld om hem heen te begrijpen en hoe de moderne roman die rol kan vervullen en heeft vervult.

Uitgeverij: Nieuw Amsterdam| Verschenen: 18 februari 2025 | €25,99 | Hier te bestellen

Een lui letterland – Anne Steenhof

Een lui letterland heeft bij verschijning veel stof doen opwaaien, want de kritiek die de jonge basisschooldocent Anne Steenhof op het huidige leesonderwijs en de pabo heeft is niet mis te verstaan. Het moet anders en Anne zegt te weten hoe dat moet. Wees kritisch op het aanbod en durf de lat hoog te leggen. Te veel docenten vinden het, volgens Anne, prima dat hun leerlingen onder hun niveau lezen en geen kwalitatieve boeken met rijke teksten tot zich nemen. Waarom staan we toe dat kinderen ondermaatse boeken blijven lezen, alleen maar omdat ze aangeven dat leuker te vinden? Je laat een kind toch ook niet alleen maar fastfood eten omdat ze meer van patat houden dan van een goed bord spaghetti bolognese? Lang niet iedereen is het met Anne eens en ze heeft dan ook grote voor- én tegenstanders. Ze heeft de knuppel in het hoenderhok gegooid en heeft er in ieder geval voor gezorgd dat veel docenten weer eens even wakker zijn geschud en nadenken over dit onderwerp.

Uitgeverij: Das Mag | Verschenen: 24 april 2024 | €22,50 | Hier te bestellen

Ik ga tóch iets zeggen – Aaf Brandt Corstius

Wie Aafs columns in de Volkskrant leest weet dat ze met geamuseerde blik het wekelijkse vragenuur van de Tweede Kamer gadeslaat en daar verslag van doet. Wat voor taal bezigen politici eigenlijk en waarom? Aaf prikt moeiteloos door de brei aan metaforen, voortdurend terugkerende stijlfiguren, wollig en ontwijkend taalgebruik heen. Wie lesgeeft in het voortgezet onderwijs weet dat mediawijsheid tegenwoordig een wezenlijk onderdeel is van de vakken Nederlands en maatschappijleer. Wat is waar en wanneer word je iets op de mouw gespeld? Wanneer is er sprake van een onjuiste redenering en hoe zorg je ervoor dat je je niet om de tuin laat leiden? De columns van Aaf geven hierbij veel inzicht en laten op een komische manier zien hoe talig het politieke spel kan zijn.

Uitgeverij: Meulenhoff | Verschenen: 4 maart 2025 | €17.50 | Hier te bestellen

Misschien moet je iets lager mikken – Milio van de kamp

Hoewel we graag geloven dat in Nederland iedereen gelijke kansen heeft, gaat die vlieger toch echt niet voor iedereen op. We staan massaal achter de uitspraak: ‘Als je hard genoeg werkt, dan kom je er wel’. In het boek Misschien moet je iets lager mikken laat Milio zien dat het in het echte leven voor veel kinderen niet zo werkt. Hoewel het hem zelf wel gelukt is om van het vmbo door te stromen naar de universiteit, maakt hij als ervaringsdeskundige inzichtelijk hoe armoede en maatschappelijke ongelijkheid voor oneerlijke kansen in het onderwijs -en daarmee in het leven- zorgen. Het is goed om je daar als docent bewust van te zijn en dit boek kan daarbij helpen.

Uitgeverij: Atlas Contact | Verschenen: 21 juni 2024 |€15 | Hier te bestellen

Is het voor een cijfer? – Johannes Visser

Jongeren ervaren steeds meer stress door school. De prestatiedruk is voor sommige leerlingen enorm en dit wordt o.a. veroorzaakt door de grote hoeveelheid cijfers die leerlingen moeten halen. Steeds minder leerlingen slaan de boeken open omdat ze intrinsiek gemotiveerd zijn iets nieuws te leren. In een maatschappij waar alles draait om diploma’s sprinten jongeren van cijfer naar cijfer. Journalist Johannes Visser won twee keer de Nationale prijs voor onderwijsjournalistiek en is oud-docent Nederlands. Hij onderzocht de cijfercultuur op scholen en de gevolgen op het welzijn en de motivatie van leerlingen. Een boeiend boek(je) met rake conclusies.

Uitgeverij: De correspondent| Verschenen: 7 november 2023 | €15 | Hier te bestellen

Maar dat begrijp jij toch niet – Karim Amghar

Karim is onderwijscolumnist voor Trouw en geeft les op het MBO. Hij maakt zich hard voor een andere benadering van beroepsonderwijs, want zoals er vandaag de dag over MBO wordt gesproken is ronduit schandalig. MBO’ers krijgen minder kansen, minder salaris en minder waardering dan theoretisch opgeleide mensen. Terwijl juist de MBO’ers onmisbaar zijn voor onze samenleving. Karim’s pamflet over beroepsonderwijs legt een imagoprobleem bloot waar onbewust ook veel docenten aan bijdragen. Het zou al helpen als we onze taal omtrent ‘hoger’ en ‘lager’ onderwijs zouden aanpassen. Karims boek zet je aan het denken en houdt je een spiegel voor.

Uitgeverij: De correspondent| Verschenen: 11 februari 2025 | €15 | Hier te bestellen