Hoe was het op school?

Fan – Heleen

Lieve Janneke,

Jij bent natuurlijk nog niet zo stokoud als ik, maar je hebt al wel eens verteld hoe je soms geconfronteerd wordt met de blik waarmee je leerlingen naar jouw wereld kijken. Die blik kwam ik tegen toen ik zo hip míjn helden van toen ik veertien was een rolletje dacht te laten spelen in mijn les.

Bij het openen van de les gebruik ik vaak iets uit de actualiteit. Vandaaruit bouw ik dan een bruggetje naar de leerstof van die dag. De actualiteit is ook wel eens dat wat actueel is in míjn leven en niet perse in onze grote wereld. Deze les kwam dat mooi samen. ‘Iemand’ had geroepen dat Prinsjesdag wel wat feestelijker omkleed zou kunnen worden om deze bijzondere dag nu eens écht op de kalender te zetten. “Save the date”, was het motto. Het programma Even tot hier had niemand minder dan Roberto Jacketti and the scooters uitgenodigd om dit motto te bezingen. Je raadt het al, toen ik zelf een jaar of 14 was, was ik fan van deze band. Een extra actuele aanleiding was mijn bezoek aan hun theaterprogramma Tourja of tournee op de avond waarop Even tot hier hun optreden uitzond. Een fantastische gelegenheid voor een goed gesprek over Prinsjesdag….

Als je voor Prinsjesdag een extra vrije dag zou krijgen waren de leerlingen uit 3 Kader wel bereid om er een paar woorden aan te besteden, verder vonden ze deze dag vooral saai. Ik probeerde ze nog te verleiden tot het fantaseren over een Prinsjesdagfestival, maar ze keken me vermoeid aan. Het liedje, aangepast voor Even tot hier, had gespeeld bij binnenkomst. Als ik het dan echt graag wilde mocht ik dat dan nog wel een keer afspelen, het klonk best vrolijk.

Terwijl ik vooral probeerde niet al te vrolijk te kijken tijdens de muziek en natuurlijk vooral niet per ongeluk mee te zingen, keken de leerlingen kritisch naar de mannen op het scherm. Ik vertelde daarna dat dit het bandje was dat in mijn jeugd belangrijk voor me was. “Zijn ze dan nog ouder dan u?” “Ik ging naar concerten, droeg mijn haar ook zo en ik kan nog steeds alle nummers meezingen.” Geduldig werd mijn verhaal ontvangen. “Wat nou zo leuk is, is dat ik op de avond waarop Even tot hier uitgezonden werd ik bij een optreden was.“

Natuurlijk kon ik het niet laten om wat foto’s van vroeger te googelen en fragmenten van nummers te laten horen. “Nee, I save the day vond ik zeker niet hun beste nummer.” De leerlingen zaten nog steeds rustig te luisteren. Ik geloof niet dat ze echt enorm geïnteresseerd waren, maar ze gaven me alle ruimte. “Volgens mij wordt u er nog steeds blij van,mevrouw.” Ik knikte grijnzend. “U bent zeker nog steeds fan.”

Alsof ik ergens op betrapt was, werd er vervolgens een enorme lading impertinente vragen op me afgevuurd. Geen enkele vraag ging over het verloop van de carrière van de bandleden of over hun muziek. Ik viel zeker op de zanger (nee, op de bassist), of ik ook flauw viel tijdens concerten (nee, zonde toch), of ik … (ik was 14 en zo groen als gras).

De toonzetting veranderde langzaam van impertinent naar kritisch. “U bent kwa stijl wel een beetje in de jaren ’80 blijven hangen, mevrouw.” “Is het niet een beetje kinderachtig om nog steeds zo blij te worden van die oude muziek?” Ik probeerde mijn brug naar overtuigende teksten weer te vinden, maar blijkbaar verdiende mijn verhaal nog een andere afloop. “Wees blij dat ze nu eens met vrolijke muziek komt.” “Ja mevrouw, vertelt u de volgende les verder over Roberto Jacketti and the scootmobiels?”

Liefs, Heleen

Afbeelding: Deze oorbellen maakte Heleen voor het optreden van de favoriete band uit haar jeugd.

Bekijk hieronder het lied I save the date in de uitzending van Even tot hier:

Striptips – 4 Graphic Novels

De graphic novel wordt -gelukkig!- steeds meer serieus genomen als volwaardige roman, ook binnen de jeugdliteratuur. Wij zijn dan ook gek op deze stripromans, omdat het kinderen leert om niet alleen met woorden maar ook met beelden een verhaal te vertellen en te begrijpen. In een (online) wereld vol snelle beeldverhalen -op social media en daarbuiten- is het goed om ook te leren communiceren met beeld.

Daarbij is het ook lekker om een boekvorm te hebben waarin een verhaal met rijke karakters en een gelaagde verhaallijn op een toegankelijkere manier kan worden geconsumeerd dan wanneer het alleen met geschreven woorden is weergegeven. Een enkele keer bespreken we hier wel eens een graphic novel, maar niet genoeg om dit genre echt eer aan te kunnen doen. Daarom zetten we in dit stralende Pinksterweekend een paar favorieten in het zonnetje.

Heb je een andere mooie graphic novel gelezen? Laat het ons weten!

De wereld van sofie

Dertig jaar na verschijning van het beroemde boek De wereld van Sofie is ditzelfde verhaal in twee graphic novels verwerkt. Deel 2 kwam afgelopen jaar uit. In dit verhaal wordt de geschiedenis van de filosofie uitgelegd aan een meisje met de naam Sofie. De makers van de graphic novel gaven zichzelf de vrijheid om wat af te wijken van het originele verhaal en maakten van Sofie een hedendaags meisje dat demonstreert voor het klimaat en het fenomeen wappies tijdens de pandemie bespreekt met Socrates. Deze uitstapjes naar het heden geven het stevige verhaal wat lucht. We zijn zeer gecharmeerd van de manier waarop Sofie ook op een grafische manier buiten de gegeven kaders probeert te denken, zoals een filosoof dat betaamt te doen. Ze klimt uit de strip en het antwoord op de hoofdvraag van het verhaal ‘wie ben jij?’ lijkt als mogelijkheid te hebben: een stripfiguur.

Pardalita

Waar veel queer-verhalen nog een taboedoorbrekende ondertoon hebben is Pardalita een louter zacht en lief verhaal dat om het even over een verliefdheid op jongens of meisjes had kunnen gaan. Herkenbaar voor iedereen. In dit geval betreft het dat laatste en blijkt het een coming of age-verhaal te zijn waarin Raquel haar verliefdheid voor haar nieuwe klasgenoot Pardalita ontdekt. Het is ingetogen en zonder al te veel poes pas in beeld gebracht. Er wordt ruim de tijd genomen voor het verhaal waardoor je langzaam met de golven van verwarring en verliefdheid van de hoofdpersoon Raquel mee kabbelt.

De weg naar morgenochtend

Een droeviger verhaal van toon is het onlangs verschenen beeldverhaal De weg naar morgenochtend van Joke van Leeuwen. Een artistiek ogend verhaal dat zich honderd jaar geleden afspeelt en waarbij de lezer vol vragen achterblijft. Dat kun je prettig vinden of niet, maar het zet je in ieder geval aan het denken. Het gaat over het meisje Veertje dat op twaalfjarige leeftijd aan het werk moet gaan als schoonmaakster en niet langer naar school mag. De avond voor ze wordt opgehaald voor haar nieuwe leven droomt ze over wat de volwassenen ‘de echte wereld’ noemen. Een wereld waarin ze heel duidelijk geen kind meer mag en kan zijn, terwijl ze dat zo graag wat langer had gewild.

Uitgever: Querido | Auteur & illustrator: Joke van Leeuwen| Verschenen: 5 maart 2024 | €18,99 | Hier te bestellen

Waar is het dagboek van Anne Frank

Deze graphic novel kwam alweer wat langer geleden uit, maar verscheen weer op ons pad in aanloop naar 4 en 5 mei. Nadat maker Ari Folman het dagboek van Anne Frank succesvol als strip had verwerkt besloot hij het verhaal te vertellen van Kitty, de denkbeeldige vriendin van Anne Frank. In het verhaal gaat ze op zoek naar haar verloren vriendin, waarbij een deel van het verhaal in het heden afspeelt en een deel ten tijde van de Tweede Wereld oorlog. Het is een mooie manier om de lezer na te laten denken over de wereld waarin we nú leven. Het verhaal verscheen ook als animatiefilm. De film en de strip zijn samen uitstekend te gebruiken in de klas wanneer het onderwerp Tweede Wereldoorlog wordt behandeld.

Bekijk hieronder de trailer van de gelijknamige animatiefilm:

Yash! – Inez van Loon – Tip van Janneke

Hoewel Suriname in elk opzicht een onderbelicht thema blijft in jeugdliteratuur en in geschiedenislessen, gaat het -als het wél besproken wordt- meestal over het creoolse perspectief. Dat wil zeggen dat het over de nazaten van tot slaaf gemaakte Surinamers gaat met een Afrikaans-Europese achtergrond. Maar wist je dat inmiddels de Surinaams-Hindoestaanse gemeenschap zowel in Suriname als in Nederland veel groter is? Zij stammen af van de groepen arbeidsmigranten die na de afschaffing van slavernij onder meer uit India, Pakistan en Bangladesh kwamen, om het werk op de plantages over te nemen. Hoe en wanneer deze groep in Suriname verzeild is geraakt lees je in Yash!.

Zoals we van Inez van Loon gewend zijn schrijft ze historische jeugdboeken over onderbelichte onderwerpen en deze keer vertelt ze het verhaal van de twaalfjarige Yash uit India die in Suriname op zoek gaat naar zijn vader, een verdwenen arbeidsmigrant. Zijn moeder is overleden en zijn vader is jaren geleden vertrokken om geld te verdienen in het verre Sarnam. Na twee jaar stokte de correspondentie en Yash wil weten wat er met zijn vader is gebeurd. Zal hij zijn vader vinden en zal hij dan misschien zelfs bij zijn vader kunnen wonen? Hij hoopt het vurig.

Hij heeft er een waanzinnige reis voor over en gaat samen met zijn weesvriendje Ravi op pad. Ze zien voor het eerst een echte trein en rijden op het dak naar Calcutta, ze proberen als verstekeling op de boot naar Sarnam te geraken en proberen in Suriname een aanknopingspunt te vinden in hun zoektocht naar Yash’ vader terwijl ze te werk worden gesteld op een plantage. Middenin het oerwoud vol zangvogels en slangen denkt Yash na over zijn toekomst. Wat wil hij bereiken en hoe gaat hij dat aanpakken? Het avontuur spat meteen al van het omslag af, waarop je Yash samen met zijn vriend Ravi op het dak van een rijdende trein ziet rennen. Het maakt nieuwsgierig en zet de toon.

Van Loons schrijfstijl is zorgvuldig, ingetogen en compleet. Het is duidelijk dat Inez uitvoerig onderzoek doet voor ze begint te schrijven en dat levert levendige en geloofwaardige omschrijvingen op van de omgeving en gebeurtenissen. Je ziet het stoffige Calcutta vol zwerfkinderen en de Surinaamse plantages in de brandende zon zo voor je, ook al is het vertelde je totaal onbekend. Toch lukt het haar om er geen geschiedenisles van te maken, maar de avontuurlijke verhaallijn de hoofdrol te geven. In het voor- en nawoord licht Inez haar onderzoek en keuzes in begrijpelijke taal toe. Ook haar verklarende woordenlijst is een prettige toevoeging, want de onbekende woorden zijn niet alleen vertaald maar worden ook in perspectief geplaatst. Wist je bijvoorbeeld dat ‘Dhanyawad’ Hindi is voor ‘dank u wel’, maar dat het minder vaak wordt gebruikt omdat het doen van dingen voor elkaar als vanzelfsprekend wordt gezien?

Ik ontdekte schrijver Inez van Loon pas bij haar vorige boek De voorlezer van de Sultan. Een prachtig boek over een jong meisje dat in de harem van de sultan van Constantinopel terecht komt en waar ze anderhalve week geleden De Kleine Cervantes 2024 mee won. Ik keek dan ook uit naar haar volgende titel en heb met net zoveel plezier het boek Yash! gelezen. Het is absoluut een schrijver die op scholen veel meer onder de aandacht mag worden gebracht, want haar boeken zijn bijzonder leerzaam en geven een inclusiever beeld van de wereldgeschiedenis. Haar oeuvre is een goeie aanvulling op de canon die in onze geschiedenisboeken wordt behandeld.

Het is jammer dat uitgeverij Clavis ervoor kiest om de boeken op armoedig ogend papier af te drukken, want deze verhalen verdienen een mooiere uitgave. Ik reken Inez van Loon onder de beste historische jeugdboekenschrijvers van haar tijd en ben benieuwd of ze ook met Yash! een prijs zal winnen. Wat mij betreft verdient Yash! een plaatsje vooraan in de boekenkast.

Jeugdboek op het doek – Kijktips

Heb jij ook altijd van die te drukke vakanties? Die twee weken meivakantie lijken aan het begin een zee van tijd en aan het eind heb je zoveel -leuke en misschien ook minder leuke- dingen gedaan, dat je nauwelijks bent uitgerust. Tijd om nog even te relaxen en op te laden in dat laatste weekend, zodat je vanaf volgende week nog even kunt knallen tot de zomervakantie. Geniet dit weekend van je vrijheid en hang lekker op de bank met een filmpje. Of met een goed boek natuurlijk. Wij brengen graag deze zes films en series onder jullie aandacht. Ze zijn allemaal op jeugdboeken gebaseerd.

Heb je nog een goeie kijktip voor ons? Laat het ons weten via onze socials of ons contactformulier!

Red, White & Royal Blue – Film – Te zien op Amazon Prime

Wereldwijd werd het boek Rood, Wit en Koningsblauw in de afgelopen jaren razend populair. Het verhaal over een verliefde Engelse prins en Amerikaanse presidentszoon gaat over twee onderwerpen waar in tienerfictie steeds meer belangstelling voor is: LHBTQIA+ én koninklijke families met jonge koningsleden. Amazon besloot dit verhaal daarom te verfilmen. Het is een heerlijke romcom waarin Alex moeder verkozen wordt tot Amerikaanse president en hij meteen tot de ‘Amerikaanse royalty’ behoort, want hij is knap, charismatisch en nog intelligent ook. Maar helaas ligt hij voortdurend in de clinch met een échte prins, Henry, uit Engeland. Eveneens knap, jong en innemend. Na een bijzonder grappig incident tijdens het huwelijk van Henry’s zus, krijgen de tabloids lucht van deze vete en worden de jongens gedwongen om een vriendschap te faken. Je kunt inmiddels al wel raden waar dat op uit loopt, maar de weg er naartoe blijft leuk.

Ronja the Robber’s Daughter – Serie – Te zien op Netflix

Een favoriet jeugdboek van zowel Heleen als Janneke is opnieuw verfilmd en verwerkt tot een serie voor Netflix. Ronja de roversdochter gaat over een stoer meisje dat in de burcht woont van haar vader, een roverhoofdman. Op een dag ontmoet ze de zoon van zijn gezworen vijand, Birk, en de twee kinderen sluiten vriendschap met alle gevolgen van dien voor hun families. Het boek werd al eerder verfilmd in 1984 en veel liefhebbers van die film zijn dan ook huiverig voor de versie van Netflix. Maar ik zou toch wel willen beweren dat deze serie dezelfde sfeer uitademt én ik kan verklappen dat zelfs de scène waarin alle rovers in hun blote billen door de sneeuw rennen gewoon terugkomt. De beelden zien er prachtig uit en de jonge Ronja is stoer en innemend als altijd.

Are you there God? It’s me, Margaret. – Film – Te zien op Netflix, Amazon Prime en Apple TV

Een Amerikaanse kinderklassieker met een tijdloos karakter. Het leven als brugpieper is -ongeacht in welk decennium deze overstap naar een nieuwe school ook plaatsvindt- altijd ingewikkeld. Margaret verhuist naar een nieuwe wijk en vindt al snel een nieuw groepje klasgenoten met wie ze bevriend raakt en van alles bespreekt, zoals jongens, bh’s en ongesteld worden. Toch zijn er ook dingen die Margaret met niemand kan bespreken, maar gelukkig heeft ze daar een oplossing voor. Margaret is een ontzettend grappig meisje en is nog altijd erg herkenbaar voor veel 12-jarigen. Het boek Bent u daar God? Ik ben het, Margaret werd vorig jaar verfilmd en is inmiddels op meerdere streamingdiensten te zien.

The Maze Runner – Film – Te zien op Disney+

Voor liefhebbers van The Hunger Games is het boek De labyrint renner perfect, waarin Thomas wakker wordt in een gigantisch labyrint. Zijn geheugen is gewist en ook de andere jongens die wakker worden hebben geen idee wie ze zijn en hoe ze in het labyrint zijn beland. Overdag proberen ze een uitgang te vinden, maar ‘s nachts is het levensgevaarlijk buiten de muren en wacht ze daar onherroepelijk de dood. De film verscheen al een aantal jaar geleden maar staat nu opnieuw in de spotlights door de vertaling van het boek dat in april -voor een vriendelijke prijs- in de boekhandel verscheen.

My life with the Walter Boys – Serie – Te zien op Netflix

Oké, we moeten toegeven dat het boek My life with the Walter Boys (nog?) niet in het Nederlands beschikbaar is. Maar zoals we allemaal weten wordt er onder tieners ook veel Engelstalige fictie gelezen, dus we brengen dit verhaal toch even onder je aandacht. Een coming of age-verhaal waarin de 15-jarige stadse Jackie vanwege een tragisch ongeval opeens haar leven in New York achter zich moet laten en bij een gezin aan de andere kant van het land komt te wonen, met maar liefst 9 zoons. In het jongensachtige boerengezin van de familie Walter probeert ze haar draai te vinden, maar dat valt niet mee door de aanwezigheid van bloed irritante en buitengewoon knappe mannelijke leeftijdsgenoten waar al haar nieuwe klasgenoten verliefd op lijken te zijn.

Fabbricante di Lacrime – Film – Te zien op Netflix

Het YA-boek De Tranenmaker ging in Nederland redelijk ongemerkt voorbij, maar werd o.a. in Italië een enorme hit onder jong volwassenen. Het gaat over twee tieners die worden geadopteerd en uit hetzelfde afschuwelijke weeshuis komen. Ze mogen elkaar totaal niet en worden in hun nieuwe leven nog dagelijks geconfronteerd met de verschrikkingen die ze in hun gezamenlijk jeugd hebben moeten doorstaan. Het is een duister verhaal met horror-achtige taferelen, veel smachtende blikken en onderliggende trauma’s. Is het een heel sterk verhaal? Nee, niet echt. Maar wie zin heeft in anderhalf uur kommer en kwel van twee getormenteerde zielen die om elkaar heen draaien is bij De Tranenmaker aan het goede adres. Een enemies to lovers-movie met een gothic horror-sausje. Ach ja, dat kan soms precies zijn waar je op een druilerige middag zin in hebt.

Tip! Ben je niet lid van deze streamingsdiensten, maar ben je wel nieuwsgierig naar één van deze films of series? Bij de meeste streamingsdiensten kun je een week tot een maand gratis kijken voordat je een betaald lidmaatschap moet nemen. Misschien het proberen waard?

‘Ik ken jou niet’ – Janneke

Ha Heleen!

‘Halloooo,’ roep ik blij, terwijl ik zelfverzekerd de kofferbak open trek van de voor mij zo bekende blauwe auto. Ik gooi mijn tas erin. Maar wanneer ik op de bijrijdersstoel plaatsneem realiseer ik me dat er iets mis is gegaan. Ik ben in de auto van een wildvreemde meneer gestapt. Verbaasd -maar toch ook geamuseerd- kijkt de chauffeur me aan en zegt: ‘Ik ken jou niet.’

‘Nee inderdaad,’ roep ik verrast. ‘Ik ken jou ook niet!’ Zonder pardon stap ik weer uit, ik pak mijn tas en roep dwars door de kofferbak: ‘Doeg en een fijne dag nog!’ Al snel zie ik de auto van m’n collega staan en stap in, vergezeld van een beetje schaamte. Gierend van het lachen rijden we naar school.

Bijna twee jaar lang reed ik iedere maandag, dinsdag en woensdag mee naar CSG Ulbe van Houten in Sint Annaparochie. Ik hoor de lezers denken: ‘Sint Annaparochie, zeg je?’ Jazeker, ik werkte op een school -jouw school, Heleen- in het noordelijkste hoekje van Friesland. Iedere zondagavond reisde ik naar deze schitterende provincie, om op woensdagavond weer terug naar mijn geliefde Utrecht te treinen.

Onbegrijpelijk, volgens veel vrienden en familie. Er is toch in de randstad ook een lerarentekort? Een goeie keuze, volgens veel studiegenoten en docenten. Als je een fijne school hebt gevonden om je onderwijscarrière te beginnen, dan moet je die plek vasthouden en koesteren. Het is immers niet voor niks dat ruim 33% van de startende docenten al tijdens de eerste vijf jaar afhaakt, vanwege het gevoel te hard te moeten zwemmen zonder duidelijke richting. Om uiteindelijk te verzuipen in de golven van het onderwijs.

Want laten we eerlijk zijn, een veilig leerklimaat is niet alleen belangrijk voor de leerlingen. Ook als (beginnend) docent is het van belang dat er ruimte is om fouten te mogen maken, dat er ruimte is voor overleg en voor onzekerheid. Toen me na een geslaagde stage een werkplek werd aangeboden, besloot ik daarom nog even op de Ulbe te blijven. Een plek waarvan ik zeker wist dat ik zou kunnen en mogen groeien. Waar rugdekking, reflectie en plezier tot de bedrijfscultuur behoren. Zodat ik daarna -wat steviger in het onderwijszadel- zou kunnen solliciteren bij een onbekende school.

Soms voelt het alsof er in de discussie rondom het lerarentekort onvoldoende aandacht wordt besteed aan wat er zo ontzettend leuk is aan lesgeven. Er wordt te veel gehamerd op resultaten, achterstanden en verantwoordelijkheden. De politiek lijkt op te willen komen voor de leerling, maar volgens mij zijn het niet de resultaten van de leerlingen die door de overheid beter gefaciliteerd zouden moeten worden. Het is het werkplezier van de docent dat ze beter zouden mogen faciliteren, waardoor er vanzelf betere resultaten komen. Want het is het enthousiasme en de toewijding van de docent, niet te veel getemperd door tijd- of werkdruk, dat voor een ideaal leerklimaat zorgt. Als er íemand is die opkomt voor de leerlingen, dan zijn het de docenten wel. Als ze tenminste niet al hun energie hoeven steken in het hoofd boven water houden.

Het is jammer dat vaak het geploeter de boventoon voert in de beeldvorming rondom dit veelzijdige en super leuke beroep. Het roept geen aantrekkelijk beeld op bij mensen die overwegen om zich (om) te laten scholen tot docent. Er wordt te weinig stilgestaan bij de groep hardwerkende docenten die weliswaar dringend hulp kunnen gebruiken, maar daarnaast wel oprecht genieten van hun vak. Die zijn er ook. Best wel veel. En zij lossen het echte probleem op, namelijk: het doorgeven van het plezier in het vak. Tijdens het vallen en opstaan staan zij bij het koffiezetapparaat klaar voor een momentje van intervisie. Zij brengen beginners het zelfvertrouwen bij om door te blijven gaan. Zij laten zien dat tieners een onstuimige maar ook zeer dankbare doelgroep zijn om voor en mee te willen werken. Omdat tieners ontwapenend eerlijk en grappig kunnen zijn. Omdat ze zelfs in hun onwilligheid of chagrijn iets aandoenlijks kunnen uitstralen. Omdat ze op zoek zijn naar een eigen identiteit. Waardoor je je realiseert dat je ook op zoek moet naar hoe en wie je zelf bent.

Na de zomer start ik als docent Nederlands op een nieuwe school: het Jordan Montessori Lyceum in Zeist. Eindelijk een school op fietsafstand. Een nieuwe school, een nieuwe vakgroep. Een nieuwe groep leerlingen die me aan zal kijken en zal zeggen: ‘Ik ken jou niet.’ Waar ik handen wrijvend voor kan gaan staan, om ze over mijn avonturen in Friesland en mijn liefde voor boeken en taal te vertellen. Om mee te pimpampetten onder begeleiding van ‘Het Rad van Fortuin’-muziek. En om tompoucen mee te eten wanneer ik ze kernzinnen leer herkennen als twee stevige koekjes.

Hoewel ik komend schooljaar niet meer hoef te carpoolen -en daarbij niet meer het risico loop om gedachteloos bij onbekenden in te stappen- voelt het toch alsof ik opnieuw het portier van een auto vastpak die me bekend voorkomt. Het is een andere auto dan ik gewend ben, maar zeker geen vergissing. Het is weer tijd voor iets nieuws. Alleen heb ik deze keer wél netjes aan de nog onbekende chauffeur gevraagd: ‘Mag ik met je meerijden?’

Gister nam ik afscheid van mijn ongelooflijk leuke school vol Hielke en Sietses, die temidden van het teletubbielandschap in de Waadhoeke, samen met een dolkomisch docententeam een klein vast plekje in mijn zij-instromershart heeft gevonden. Door collega’s word ik na afloop van het personeelsuitje naar het station gebracht. Ik pak mijn tas en dan sta ik bij de kofferbak, ik roep:

‘Doeg en een fijne zomer nog!’

Liefs,

Janneke

*Deze week verschijnt op hoewashetopschool.com geen nieuwe column van Janneke, maar haar eerder geschreven verhaal ‘Ik ken jou niet’. Twee jaar geleden, toen Janneke nog in Sint Annaparochie (de school van Heleen) werkte, verscheen deze column na haar laatste werkdag en aan het begin van de zomervakantie op jannekeleerink.com

Ben je ook geïnteresseerd om in het voortgezet onderwijs te werken? Klik hier voor informatie over zij-instroomtrajecten en/of klik hier voor algemene informatie over leraar worden in het voortgezet onderwijs.

*Afbeelding: Crushpixel

Noem geen namen – Het Nationaal Jeugd Musical Theater – Theatertip van Janneke

In mijn klassen is één van de meest besproken jeugdboeken over de Tweede Wereldoorlog toch wel het boek Noem geen namen van Astrid Sy. Zeker nu de populaire tv-serie De Joodse Raad deels hetzelfde verhaal vertelt, is ook onder tieners de interesse weer enorm toegenomen in de kindersmokkel vanuit de crèche van de Hollandse Schouwburg in Amsterdam. Het Nationaal Jeugd Musical Theater besloot in hun eindvoorstelling dit hartverscheurende verhaal centraal te stellen en verwerkte Astrids prijswinnende jeugdboek tot een familievoorstelling met maar liefst 85 spelers tussen de 6 en 70 jaar oud én een echt hondje.

Vaak gaan WO2-films, -boeken en -theaterstukken vooral over volwassen, meestal mannelijke, verzetshelden. Gelukkig is er de laatste jaren steeds meer aandacht voor de verhalen van de jonge, onbekende helden die met eindeloze moed en gevaar voor eigen leven in verzet kwamen en in dit geval het leven van 600 kinderen redden. Noem geen namen laat zien dat het verzet niet alleen uit stoere mannen bestond, maar ook uit ongelofelijk dappere, jonge vrouwen.

Toen Astrid Sy als historicus onderzoek deed naar dit specifieke verhaal, werd ze opeens getroffen door het feit dat deze verzetshelden nog maar zo jong waren. Overigens waren ook de Duitse soldaten op de foto’s die ze bekeek, nog maar jonge jongens. De jeugdige spelers van theatergezelschap NJMT staan in deze voorstelling dus ook niet zo heel ver af van de werkelijke leeftijd van de betrokkenen. Wie zich dat realiseert kijkt met andere ogen naar de groep gepassioneerde jongeren op het toneel, die de jonge personages een echte stem, de verende tred en de bevlogen handgebaren van de jeugd meegeven. De karakters uit het boek en de voorstelling zijn gebaseerd op mensen die echt hebben bestaan. Dat zie je en dat voel je als je naar de spelers kijkt. Ze tonen ons dat je -hoe jong je ook bent- tot uitzonderlijke dingen in staat bent als je dat echt wilt.

Tijdens de voorstelling zijn heel vaak heel veel spelers tegelijkertijd op het toneel die met elkaar de hectiek in de crèche en op straat laten zien. De lange rits kinderverzorgsters die hand in hand met kleine kinderen door de drukte laveren leveren daarbij een mooi beeld op. De oplettende kijker ziet hoe ondertussen in hoekjes van het toneel kinderen worden overgedragen aan leden van het verzet, die hen naar een nieuw onderkomen zullen brengen. De charme van dit stuk speelt zich dan ook absoluut af aan de randen van het toneel, waar kleine verhaaltjes worden uitgebeeld rondom het wel en wee van de kinderen in de crèche. Ik werd dan ook het meest geraakt door de allerkleinste spelers die voortdurend door de achtergrond drentelen. Wat moeten hun ouders trots zijn geweest toen ze ten overstaan van een heel theater, met een koffertje in de hand, het publiek aandoenlijk toezongen over hun vertrek en hun hoop om ooit weer terug te keren.

Het decor bestaat uit rijdende woonkamers die, eenmaal omgekeerd, het typisch Amsterdamse straatbeeld met grachtenpandjes laat zien. Daarmee vertegenwoordigt het ieders persoonlijke drama op een hele concrete manier, want achter elke voordeur schuilt immers weer een ander oorlogsverhaal. Mijn 8-jarige buurman vertelde me vanaf zijn stoelverhoger dat hij het decor heel erg mooi vond, want de grachtenpandjes waren net echt en de nagebouwde brug wist hij bijna zeker wel te vinden in zijn woonplaats Amsterdam. Dat compliment kunnen de decorbouwers -o.a. een groepje leerlingen van de opleiding ‘Stand- en Decorbouw’ van de creatieve mbo-vakschool Nimeto– dan toch maar mooi in hun zak steken.

Noem geen namen is een familievoorstelling die geschikt is voor kinderen vanaf 8 jaar en raad ik specifiek aan voor tieners in de onderbouw van het voortgezet onderwijs en kinderen uit de bovenbouw van het primair onderwijs. Het is een rijke en muzikale voorstelling waarin ontzettend veel te zien is, uitgevoerd door een bruisende en enthousiaste cast. Een indrukwekkende voorstelling voor en door jongeren.

Interessant om te weten:

Ik bezocht deze voorstelling op 4 mei in theater De Meervaart na de dodenherdenking. Ben je ook geïnteresseerd in deze voorstelling? Eind juni speelt het NJMT de voorstelling nog een aantal keer in Amstelveen. Klik hier om kaarten te bestelle n bij Schouwburg Amstelveen.

Elk jaar spelen er op 4 mei door het hele land gelijktijdig meer dan 130 voorstellingen die betrekking hebben op de Tweede Wereldoorlog. Dit jaar waren dat, om precies te zijn, 139 voorstellingen van theatermakers en artiesten die deze dag van extra betekenis willen voorzien. Theater na de Dam doet daar ook aan mee en gaf gisteravond het Nationaal Jeugd Musical Theater dus de ruimte om in theater De Meervaart een ingekorte versie van hun voorstelling Noem geen namen op te voeren.

Bijzonder is dat Judith Goudsmit de rol vertolkt van Henriëtte Pimentel, directrice van de crèche. Judith haar moeder, Betty Goudsmit-Oudkerk, was één van de verzorgsters die in de crèche werkte en daarmee één van de heldinnen. Op deze vrouw is de rol van ‘Betje’ gebaseerd. Ook Judiths kleindochter speelt mee in de voorstelling. Lees hier hoe ze dit ervaren.

De theatervoorstelling Noem geen namen is gebaseerd op het gelijknamige jeugdboek van schrijfster Astrid Sy. Lees in dit uitgebreide interview van Libelle hoe Astrid Sy op het idee kwam om dit boek te schrijven en waarom ze het belangrijk vindt om dit verhaal te vertellen.

Ben je nieuwsgierig geworden naar dit boek? Klik hier om het boek Noem geen namen te bestellen. Bekijk hieronder de video van uitgeverij Luitingh-Sijthoff om te horen wat andere -jonge- lezers van dit boek vonden.

De chaos in Loïs – Yorick Goldewijk – Tip van Heleen

Maartens leven met Loïs was zo fijn voorspelbaar. Ze kennen elkaar al heel lang en spelen samen sinds hij zich kan herinneren. Nu Loïs ziek blijkt te zijn, voelt alles anders. Het samoeraizwaard, dat hij in zijn buik voelt steken als hij bij Loïs in de buurt is, maakt de spanning er voor hem niet minder op. Hij durft haar eigenlijk niet zo goed meer op te zoeken en ook dat doet pijn.

De Chaos in Loïs is geschreven voor de Maand van de Filosofie 2024 met het thema Chaos. Deze chaos komt niet alleen tot uiting in het hoofd van Maarten en het lijf van Loïs. De paginanummering en de illustraties versterken het thema, dat me voor de schrijver een lastige opdracht geleken heeft.

De vriendengroep van Loïs en Maarten is gefascineerd door een huis, het staat leeg, waar kapotte dingen op magische wijze weer heel worden. Een vaas, de beker, het rekenmachinehorloge… stel je voor dat ze in ‘het schervenhuis’ ook Loïs kunnen laten herstellen…. Het kan natuurlijk geen kwaad om dat te onderzoeken.

Het taalgebruik in De chaos van Loïs is geloofwaardig en de soms harde grappen geven lucht aan het ingewikkelde mogelijke vooruitzicht op de sterfelijkheid van Loïs. Voor Maarten is het fijn dat zijn moeder hem de weg wijst in hunfilosofische gesprekken. Zo leert hij dat chaos niet alleen lastig hoeft te zijn, maar ook ruimte kan geven aan mooieverrassingen.

Of het goed zal komen met de gezondheid van Loïs weten we niet, maar de magie die de vrienden ervaren tijdens hun nacht in het magische huis geeft zeker een sprankje hoop. Als was het alleen maar omdat het samoeraizwaard en de rode vlekken voor even veranderen in het zorgeloos zweven met vlinders.

Ik heb De chaos van Loïs gelezen als een creatief verhaal, dat kan aanzetten tot een filosofisch gesprek. In 92 pagina’s leest het lekker weg en met passende illustraties en de bijbehorende lesbrief heb je bagage genoeg om er uitgebreid over door te praten.

Wil je verder filosoferen met je klas? Querido ontwierp een lesbrief voor groep 7 en 8 die ook heel goed voor de brugklas is te gebruiken.

Leuke en inspirerende podcasts – 4 Luistertips

Voor leerlingen, ouders en mensen die in het onderwijs werken is de meivakantie begonnen en dat levert ook weer wat tijd op om een boek te lezen. Mocht je even geen zin hebben om te lezen, maar word je wel graag geïnspireerd? Beluister dan eens één van deze podcasts over kinderklassiekers, taalgebruik, poëzie en recent verschenen literaire pareltjes. Soms zie je door de vele podcastbomen het bos niet meer. Dus we zochten een paar van onze favorieten voor je uit.

Heb je ook iets leuks geluisterd waardoor je geïnspireerd bent geraakt? Laat het ons weten via onze socials of ons contactformulier.

Lawines Razen – Edward van de Vendel

In Lawines Razen bespreekt kinderboekschrijver en -uitgever Edward van der Vendel een aantal Nederlandstalige jeugdklassiekers. Samen met een bonte groep gevestigde auteurs en illustratoren herleest en bespreekt hij de boeken. Wat was de kracht van dit werk? Wat voor soort schrijver schuilt er achter het verhaal? Zijn deze klassiekers nog van deze tijd? Er zijn ook drie bijzondere afleveringen toegevoegd waarin Edward de vertalers aan het woord laat van het indrukwekkende oeuvre van Astrid Lindgren, Roald Dahl en J.K. Rowling. Hoe kwamen ze aan die klus? En hoe hebben ze de vertaling van de boeken en het contact met de schrijver aangepakt? Het is een heerlijke reeks podcasts geworden waarin Edward op een hele prettige en kundige manier een waardevol stukje jeugdliteratuur bespreekt. Helaas werd eind februari de laatste aflevering opgenomen. Hopelijk komt er een volgend seizoen. Tot die tijd ben je met de 28 eerste afleveringen wel even zoet.

Hoeke en Boeke, het hoogste woord – Eva Hoeke & Frida Boeke

Nóg een podcast waarvan recent -in februari- de laatste aflevering werd uitgezonden, des te meer reden om je er nu nog even op te wijzen. Deze keer is het een podcast over taalgebruik. Taal en woordkeuze zeggen namelijk ontzettend veel over wie je bent. Wie zegt wat? En wat zegt dat? Eva Hoeke en Frida Boeke verkennen de taal van streek-, werk- en andere subculturen. Ze verbinden daar ook menstypes aan. Wat voor indruk laat een voornaam achter en wat zegt je kledingstijl over de manier waarop je iemand begroet? Een heerlijk herkenbare podcast die je laat nadenken over je eigen taal en wat dat over jóú zegt. Ook leuk om te gebruiken als inspiratie voor spreekvaardigheidslessen over passend taalgebruik en/of lessen maatschappijleer over subculturen en vooroordelen.

Poëzie vandaag – Ellen Deckwitz

In afleveringen van 2 à 6 minuten leest dichter en columnist Ellen Deckwitz iedere werkdag een gedicht voor van bekende en minder bekende dichters. Ze licht nog even kort toe wat de dichter volgens haar heeft bedoeld of ze vertelt eventuele andere achtergrondinformatie. Een prettig begin van de dag en ook een prettig begin voor wie net start met het lezen en waarderen van poëzie. Voor echte poëzieliefhebbers is het overigens ook een hele fijne manier om met een paar goed gekozen woorden de dag te beginnen. Als avondsluiting werkt de podcast trouwens ook uitstekend, want van de prettige en rustige vertelstem van Ellen ontspan je meteen.

De Shortlist – Libris Literatuur Prijs

Voor het vierde jaar op rij wordt de shortlist van de Libris Literatuur Prijs besproken door relatief jonge lezers in de podcast De Shortlist. Wat viel hen tijdens het lezen op en wat verraste hen? Hoe beviel de schrijfstijl en met welke vragen blijf je als lezer zitten als het uit is? In elke aflevering behandelen ze één van de zes genomineerde shortlist-titels en interviewen daarna de auteur. Zonder dat er al te veel spoilers worden weggegeven krijg je een goeie indruk van het boek en ook als je het boek nog niet hebt gelezen is het leuk om te luisteren. Zodat je je leesplezier weer wat aan kunt wakkeren. Aan de hand van deze podcasts kun je goed inschatten of het boek geschikt is voor de leeslijst in de bovenbouw en of je het wilt aanschaffen voor de mediatheek op school.

Vertrouwen – Heleen

Lieve Janneke!

Deze week geef ik voor het laatst les aan ‘mijn’ examenklassen. 4 Kader doet digitaal examen voor het vak Nederlands. Het examen bestaat uit een aantal teksten en filmpjes waar vragen over beantwoord moeten worden en een schrijfopdracht. We nemen nog eens kort door wat de leerlingen kunnen verwachten bij het examen en hoe ze zich daarop kunnen voorbereiden. Ik kondig alvast aan dat ik de laatste les zal trakteren op tompoezen. En ik vertel dat ik een rotsvast vertrouwen in iedereen heb.

Een van de leerlingen was in het begin van dit schooljaar nog niet van plan om überhaupt examen te doen. Hij was ontzettend klaar met school en wilde een beroepsopleiding gaan volgen en daarnaast geld verdienen om in zijn eigen bedrijf te kunnen investeren. Áls hij op school kwam toonde hij zich vaak niet de meest betrokken leerling. Het juiste materiaal meebrengen of huiswerk maken was vaker niet dan wel aan de orde. Ik vroeg me zelfs af of hij zijn boek dit schooljaar al eens opengeslagen had.

Met al zijn gemotiveerde en minder gemotiveerde klasgenoten hebben we ons dit jaar verdiept in taalverzorging, schrijfvaardigheid, woordenschat, fictie en allerlei andere vaardigheden. Een aantal van mijn stokpaardjes bleef ik herhalen. Lees je eigen zin eens voor. Kom je onderweg in ademnood? Dan is je zin te lang. Weet je even niet hoe een tekst is opgebouwd? Eet dan een tompouce, eet de roze aantrekkelijke bovenkant (de inleiding) zodat je zin krijgt in de romige binnenkant (kern) en sluit het knapperig af met de bodem als slot, dat alles bij elkaar houdt.

Al moest ik soms wat kunstjes verzinnen, ik geloof dat ik mijn verhaal heb kunnen vertellen dit schooljaar. De meeste leerlingen gaan met een voldoende voor hun schoolexamens het centraal examen in. Van veel van hen kan ik voorspellen waar ze bij hun examen extra aandacht voor zouden moeten hebben en dat heb ik ze verteld. Bij geen van mijn leerlingen twijfel ik over hun niveau en of ze het examen zouden kunnen halen.

Bij ons op school vertellen we de leerlingen persoonlijk dat ze geslaagd zijn. De collega’s die werken op de dag van de examenuitslag krijgen allemaal een aantal leerlingen toegewezen. Deze collega’s brengen hun cijferlijst én een vlag om het goede nieuws te vieren. Als een leerling (nog) niet geslaagd is mag de mentor dat gaan vertellen, zonder vlag natuurlijk. Dit jaar ben ik mentor van maar liefst twee examenklassen. Bij een aantal leerlingen wil ik sowieso de uitslag brengen. We gaan dus nog een teken verzinnen, een signaal waardoor de schrik maar kort duurt wanneer ík voor de deur sta (dan zou het ook slecht nieuws kunnen zijn).

Mijn aankondiging op tompoezen te zullen trakteren valt bij de meeste leerlingen in goede aarde. Ze kunnen me ook vertellen waarom ik dat doe. Die ene leerling, zijn ouders verwachten toch dat hij met een vmbo-diploma onze school verlaat, kijkt me spottend aan. “Dat van die tompoezen staat niet in het boek, dat heeft u vast zelf weer verzonnen, dat lijkt me niet iets om op te vertrouwen….”

Liefs, Heleen

Afbeelding: baksels.net

Winactie: De bibliothecaresse van Auschwitz – Antonio Iturbe & Salva Rubio

In aanloop naar 4 en 5 mei staan we stil bij de Tweede Wereldoorlog. Dit onderwerp is breed vertegenwoordigd in de jeugdliteratuur en nog altijd worden er nieuwe verhalen bij geschreven. De komende weken kun je drie recent verschenen WO2-verhalen bij ons winnen.

Deze week maak je kans op de graphic novel De bibliothecaresse van Auschwitz van Antonio Iturbe. Je hebt ongeveer twee weken de tijd om te reageren via onze instagram-pagina. Op zondag 5 mei 2024, maken we de winnaar bekend.

Klik hier om deel te nemen aan de wedstrijd

Waar gaat de graphic novel De bibliothecaresse van Auschwitz over?

Naast alle fysieke martelingen die de gevangenen van concentratiekampen moesten ondergaan werd hen ook hun identiteit afgenomen. Hun naam werd afgepakt en in plaats daarvan kregen ze een nummer. Er was geen ruimte meer voor persoonlijke kenmerken, interesses en talenten. Het kleine sprankje hoop en het gevoel van waardigheid dat het lezen van een boek je dan kan geven is bijna niet te beschrijven, maar is door Antonio Iturbe indrukwekkend vastgelegd in het boek ‘De bibliothecaresse van Auschwitz’. Inmiddels is dit verhaal verwerkt tot een graphic novel, die door zijn vorm een nog breder en jonger publiek aanspreekt. Het verhaal over de veertienjarige Dita in Auschwitz is echt gebeurd en dat is voor leerlingen vaak ook een deel van de aantrekkingskracht van het verhaal.

Middenin het vreselijke vernietigingskamp Auschwitz wordt het Praagse meisje Dita aangewezen als de bibliothecaresse van een kleine, geheime bibliotheek. ‘Een bibliotheek?’ vraag je je nu waarschijnlijk af. Jazeker. Een klein deel van het vernietigingskamp werd als familiekamp ingericht en door de nazi’s in stand gehouden om de waarnemers van het Rode Kruis om de tuin te leiden. De volwassenen moesten overdag werken en de kinderen moesten zichzelf vermaken. Hoewel onderwijs en boeken verboden waren lukt het toch om een deel van de kinderen te blijven onderwijzen. Er worden zelfs een paar boeken op de kop getikt en de veertienjarige Dita krijgt de taak om de uitleen van deze boeken te beheren en ze verborgen te houden voor de kampleiding.

Het verhaal werd tot een graphic novel bewerkt door Salva Rubio en voorzien van illustraties door Loreto Aroca. De tekeningen zijn toegankelijk en in grijsbruine tinten uitgewerkt, met hier en daar wat kleuren blauw en donkerrood om bepaalde personen of verhalende beeldelementen te benadrukken. Loreto geeft de personages veel expressie in het gezicht waardoor de emoties en gebeurtenissen niet alleen door woorden maar ook via beeld voelbaar zijn. Je leest niet alleen wat er gebeurt, maar je ziet het ook. Voor sommige -jonge- lezers komt het verhaal dan veel beter binnen. Tegelijkertijd kan dat ook erg confronterend zijn, want ook de afranselingen en de de dode joden die worden verplaatst komen in beeld. Zo’n beeld kan op je netvlies blijven staan. Het is een prachtig boek voor het VO, maar voor PO zou ik het daarom niet meteen aanraden. Mijn persoonlijke voorkeur gaat nog wel naar de roman uit, maar deze graphic novel leg ik met het oog op 4 en 5 mei graag achterin de klas en ook jij kunt het boek winnen door mee te doen aan deze actie.

Ons leeftijdsadvies: 12+ | Uitgever: De fontein | Auteur: Antonio Iturbe & Salva Rubio | Illustrator: Loreto Aroca | Verschenen: 5 maart 2024

Niet gewonnen, maar wel nieuwsgierig geworden naar dit boek? Klik hier om De bibliothecaresse van Auschwitz te bestellen.