Helaas zien we elke dag in het nieuws dat vrede nog altijd niet vanzelfsprekend is, ook al leven wij al bijna 78 jaar in vrijheid. Daarom hebben we tot 4 & 5 mei elke week een winactie met een boek dat zich afspeelt rond de Tweede Wereldoorlog. Zodat we niet vergeten wat er toen gebeurd is en we ervan kunnen leren met het oog op de toekomst en de actualiteit.
We hebben gekozen voor acht verhalen die een totaal verschillende kant van de oorlog belichten. Deze week maak je kans op Dochter van een zwarthemd van Bianca Mastenbroek. Je hebt ongeveer een week de tijd om te reageren via onze instagram-pagina. Op zondag 16 april 2023, maken we de winnaar bekend.
We staan er vaak niet bij stil, maar toen de oorlog was afgelopen werden veel NSB’ers (en andere vermoedelijk foute Nederlanders) in interneringskampen gestopt, dat zijn heropvoedingskampen. Eén van die interneringskampen was Kamp Westerbork, waar een deel van de bevrijde Joden nog steeds woonde in afwachting van huisvesting elders of in afwachting van de terugkeer van gedeporteerde familie. Bij gebrek aan voldoende leger en politie werden de kampen geleid door gewone burgers en verzetsstrijders.
Hierdoor ontstond de vreemde situatie dat foute Nederlanders gevangen werden gehouden door deels op wraak beluste landgenoten die jarenlang werden onderdrukt en daarom hun woede botvierden op de gevangenen. In datzelfde kamp woonden, in een ander deel, een deel van de Joodse oorlogsslachtoffers. Je kunt je voorstellen dat deze combinatie een dreigende en zeer onveilige situatie opleverde.
In die situatie komt Antje Buursma in Westerbork terecht. Ze is een dochter van een hooggeplaatste NSB’er. Ze is er nog steeds van overtuigd dat zij en haar familie niet iets verkeerds hebben gedaan op het moment dat ze gevangen wordt genomen. In het kamp is ze geen mens meer, maar een nummer. Ze heeft honger en ondergaat treiterijen en mishandeling. In Westerbork kijkt ze terug op haar leven van voor en tijdens de oorlog. Ze vraagt zich af hoe het zo mis heeft kunnen gaan en of ze het dan al die tijd bij het verkeerde eind heeft gehad? Ze probeert erachter te komen wat haar vader in de oorlog heeft misdaan.
Het boek Dochter van een zwarthemd is een waargebeurd verhaal en het gaat over een thema dat niet eerder in jeugdliteratuur besproken werd. Elke oorlog kent winnaars en verliezers, maar wat gebeurt er met de verliezers als de oorlog voorbij is? En wat gebeurt er met hun kinderen? Het verhaal van Antje Buursma is een schrijnend verhaal van een meisje dat haar hele leven boete moet doen. En waarbij je je af gaat vragen wie in dit verhaal de goede en de slechte partij was. Was de oorlog wel zo zwart wit?
Ook al is het boek pas vorig jaar verschenen, we kunnen gerust stellen dat het hopeloos gedateerde omslagbeeld niet echt aanspreekt. Laat je daar vooral niet door afschrikken, want het is verre van representatief voor het indrukwekkende verhaal aan de binnenzijde.
Ons leeftijdsadvies: 13+ | Uitgever: De vier windstreken| Auteur: Bianca Mastenbroek | Verschenen: 5 mei 2022
Subculturen zijn van alle tijden en het leuke van voor de klas staan is dat je volledig up to date blijft van de laatste trends en stromingen. Soms kom je dan een subcultuur tegen waarvan het bijna spijtig is dat het er niet was toen je zelf op het voortgezet onderwijs zat, want wat zou ik hebben genoten van Dark Academia.
‘Waarom zou je nog een boek kopen als je het ook gewoon, veel goedkoper, op je e-reader kan lezen? Of nog beter, je wacht tot er een film van is gemaakt,’ roept een opgeschoten brugklas-jochie dwars door de klas tijdens mijn keuze-uur, een inloopuur voor alle leerjaren door elkaar. Mijn leesbeest uit de derde kan het niet laten zich toch even met de discussie te bemoeien: ‘Vanwege de ultieme leesbeleving.’
Aan het einde van de les spreek ik haar en haar vriendinnen nog even. We lezen toevallig allebei het boek Het onzichtbare leven van Addie LaRue. ‘Waar hou je verder van?’ vraag ik. Uit haar vintage leren boekentas met gespen haalt ze een opschrijfboekje van handgeschept papier, waarin ze haar To Be Read-lijstje heeft opgeschreven en zegt: ‘Ja, hoe leg ik uit wat ik graag lees. Ik hou van Dark Academia.’ Het was de eerste keer dat ik de term voorbij hoorde komen.
Dark Academia blijkt meer dan alleen een boekengenre. Sterker nog, het begon als social media-esthetiek en romantiseert een intellectuele levensstijl. Mierzoete roze plaatjes van cupcakes en roze wolken werden in deze tegenbeweging op instagram vervangen door posts over poëzie, kunst, gotische architectuur en boeken. Het moedigt academische tijdverdrijven aan, zoals het bezoeken van musea, schaken en het lezen van klassieke werken.
De verhalen spelen zich vaak af in een onderwijssetting. Vooral college life in de 19e en vroege 20e eeuw krijgt veel aandacht, toen moderne technologie nog niet bestond. Dark Academia verheerlijkt hiermee het hoger onderwijs, maar levert ook kritiek op het huidige schoolsysteem. Waarin onderwijs vooral gebruikt lijkt te worden om doelgericht een beroep te leren. Dark academia grijpt terug naar een tijd waarin onderwijs een manier was om jezelf te ontwikkelen, zowel qua emotionele ontwikkeling als ook op intellectueel en cultureel gebied. Tegelijkertijd is hier ook een kritische noot te plaatsen, want het is ook een tijd waarin onderwijs elitair was.
Waarin herkennen we dan het element Dark vraag je je nu waarschijnlijk af? Het duistere aspect is terug te vinden in de moody en gothic-achtige sfeer die wordt gecreëerd. Er komen veel gekwelde zielen, zelfdestructieve types, onbegrepen briljante personages, obsessies, depressies, verslaving, opoffering, sterfelijkheid en hier en daar wat magische zaken in voor. Het is doorspekt met veel mysterie in de vorm van geheime genootschappen en ingewikkelde machtsverhoudingen. Maar het zit ook in hele banale zaken, zoals Schotse weersomstandigheden met veel regen en mist. Er zijn grijze wolkenluchten en het is vaak herfst. Reden te meer om bij kaarslicht te willen lezen met een warm kopje thee, terwijl de wind om het huis giert.
Deze stroming is niet nieuw, maar door het gebrek aan het echte schoolgaande leven is het tijdens Corona groot geworden onder studenten. New York Times schreef hierover al in 2020: ‘Deze subcultuur focust zich op lezen, schrijven, leren (…) Terwijl veel studenten zich afvragen wanneer ze weer naar de lessen kunnen, vult Dark Academia alvast de leegte.’ Voorsorterend op het leven na de middelbare school vindt het nu dus ook zijn weg onder tieners.
Als je weet waar je op moet letten herken je de liefhebbers meteen aan hun outfits, al dan niet gecombineerd met hele eigentijdse elementen. Moeiteloos wordt een wijde Annie Hall-broek of -gilet gecombineerd met sneakers. Hoge veterschoenen of penny-loafers, gebreide spencers of een coltrui, ruimvallende witte overhemden, schotse ruiten en leren tassen.
Trots dragen ze een limited edition van het onlangs verschenen Maxton Hall College of een Jane Austen nonchalant op de arm of veilig opgeborgen in een evenzo hippe zelfgemaakte booksleeve. Ze kijken op Netflix naar Wednesday en Queens Gambit en smullen van esthetische locaties als landgoeden, kathedralen, begraafplaatsen, vooroorlogse stationshallen en bossen met laaghangende mist. Oude boekenkasten, oorkandelaars, fluwelen fauteuils en boeken waarvan het met leer beklede boekomslag kraakt bij het openslaan. Kortom: het gaat niet alleen om de inhoud, het gaat ook om de beleving.
Terugkomend op de vraag ‘Waarom kopen mensen nog boeken?’. Boekerij (maar ook Blossom Books of uitgeverij Moon) heeft goed begrepen waarom mensen, specifiek deze Academia liefhebbers, nog boeken kopen. Vanwege die ultieme leesbeleving. Ze geven limited editions uit, met goud of print op snee, gestoffeerde omslagen, leeslinten en goudfolie. Vanuit mijn marketingachtergrond kan ik er extra van genieten dat met name de Boekerij goed begrepen heeft dat de Nederlandse lezers de originele fantasykaften vaak kitcherig vinden. Platte manga paperbacks stralen stukken meer literaire kwaliteit uit wanneer ze in de Nederlandse vertaling opeens met zorg zijn vormgegeven. Een historisch drama krijgt net wat meer cachet wanneer het qua look & feel zo uit een oude universiteitsboekenkast in Oxford komt.
Er heeft zich inmiddels een groepje leerlingen bij mijn bureau verzameld die uitleg geven of geboeid luisteren naar de beschrijving van het zojuist geïntroduceerde genre Dark Academia. Dan zie ik mezelf opeens weer zitten als tiener met een lichte hang naar gothic. Genietend van een goed mysterieus boek, met een voorliefde voor het kopen van mooie opschrijfboekjes en vulpennen. Het liefst las en lees ik historische romans, fantasy, of een combinatie van die twee. En ook al ben ik zelf nooit een ster in vlijtig studeren geweest, ik had wel nerdy interesses en vond bijvoorbeeld in Hermelien Griffel een papieren soulmate. Een personage dat zo ongeveer in hoogst eigen persoon de tienerversie van deze stroming vertegenwoordigd.
Enigszins jaloers op hun oversized tweedjasjes, preppy collegejackjes, corduroy broeken en ongebreidelde enthousiasme voor oude bibliotheken en Engelse universiteiten, schiet me een idee te binnen. Ik luister nog even naar de boekentips die ze zijn tegengekomen op booktoks of zoals eentje aan de anderen tipt: ‘Die vrouw van de bieb weet er dus ook echt veel van’.
Dan besluit ik het voor te stellen, want ik wilde het zelf zo graag op de middelbare school, maar daar is het me nooit gelukt: ‘Lijkt het jullie wat als we volgend schooljaar een boekenclub beginnen?’ Tot mijn grote verbazing en plezier roepen ze enthousiast: ‘Ja! Mogen wij dan helpen kiezen?’ Wat de meningen over booktoks en social media-hypes ook mogen zijn, als het erin resulteert dat lezen en musea weer in de mode komen ben ik altijd voor.
Liefs, Janneke
Afbeelding: de bibliotheek van het Rijksmuseum te Amsterdam
Helaas zien we elke dag in het nieuws dat vrede nog altijd niet vanzelfsprekend is, ook al leven wij al bijna 78 jaar in vrijheid. Daarom hebben we tot 4 & 5 mei elke week een winactie met een boek dat zich afspeelt rond de Tweede Wereldoorlog. Zodat we niet vergeten wat er toen gebeurd is en we ervan kunnen leren met het oog op de toekomst en de actualiteit.
We hebben gekozen voor acht verhalen die een totaal verschillende kant van de oorlog belichten. Deze week maak je kans op Het meisje met de vlechtjes van Wilma Geldof. Je hebt ongeveer een week de tijd om te reageren via onze instagram-pagina. Op zondag 9 april 2023, maken we de winnaar bekend.
Hoewel veel heldhaftige historische verhalen over mannen gaan, wil dat niet zeggen dat er geen vrouwen waren die in die tijd een belangrijke rol speelden. Dat bewijst Wilma Geldof maar weer eens met haar boek Meisje met de vlechtjes, gebaseerd op het waargebeurde verhaal van Nederlands jongste verzetsmeisje in de Tweede Wereldoorlog.
De zestienjarige Freddie Oversteegen zit bij dezelfde Haarlemse verzetsgroep als haar veel bekendere zus Truus en het beroemde meisje met het rode haar, Hannie Schaft. Als ze haar haar in vlechtjes doet ziet ze eruit als twaalf jaar oud en dat komt goed van pas. Ze raakt betrokken bij liquidaties van nazi’s, maar ze valt door haar jonge meisjesverschijning niet snel op.
Er zijn nauwelijks boeken te vinden waarin de rol van vrouwen en meisjes in het verzet zo uitvoerig wordt beschreven als in Het meisje met de vlechtjes. Er zijn ook weinig jeugdromans over de Tweede Wereldoorlog te vinden waarin zo rauw en expliciet beschreven wordt welke tegenstrijdige gevoelens er komen kijken bij het vermoorden van een medemens. Hoe diep geworteld de haat tegen het slachtoffer ook is, het doden van een mens veranderd je in je diepste wezen: “Alsof iets van mij bij hem is achtergebleven.”
Hoewel het een op waarheid gebaseerd verhaal is, verzon schrijfster Wilma Geldof er wel een paar dingen bij zoals bijvoorbeeld Freddies verliefdheid op haar buurjongen. Door tijdloze tienerthema’s, zoals verliefdheid, aan het verhaal toe te voegen heeft Wilma een handig stijlmiddel gevonden om te benadrukken hoe jong Freddie in dit verhaal nog is. Het is daardoor voor tieners niet moeilijk om zichzelf met de jonge verzetsheld in dit pittige verhaal te identificeren.
Ons leeftijdsadvies: 15+ | Uitgever: Luitingh-Sijthoff | Auteur: Wilma Geldof | Omslagbeeld Lisette Vink/Bij Barbera | Verschenen: 20 november 2018
“Is dit de manier om te winnen van de wereld?” Ik zweet. Ik weet het niet. De wereld is geen film met goodguys en badguys, dit heeft niets te maken met winnen of verliezen. Wij zijn onderdeel van de wereld. “We moeten allemaal veranderen,” zeg ik. “We moeten winnen van onszelf.”
Yanna zit in klas 3B, haar tweelingbroer heet Bram, hij is een alien. Evi is Yanna’s beste vriendin, samen voetballen ze bij FC Buitenadem. Evi’s vader is sponsor van het team en heeft een behoorlijke stem in hoe het team opgesteld wordt. Ook zorgt hij voor de beloningen als het team wint. Het verhaal van Kantuta, iedereen noemt haar Pocahontas, raakt Yanna, ze vertelt over de ontbossing en vervuiling in haar vaderland Ecuador. Evi neemt, zoals zo vaak, de beslissing dat ze niet mee zullen doen aan een klimaatstaking. En zo heeft Yanna zomaar het gevoel alles te zijn wat ze niet wil zijn.
Zo’n gevoel kan alleen maar ruimte geven aan allerlei nieuwe impulsen, natuurlijk. Yanna ontdekt wie ze wel wil zijn, waar haar grenzen liggen en hoe ze om wil gaan met de reacties van haar omgeving. Je had gelijk Janneke, toen je zei dat je dacht dat dit een boek voor mij was. Ik las over mezelf en over waar ik van droomde toen ik mezelf leerde kennen in mavo 2. Mark Boode weet precies de juiste woorden te vinden om, zonder protest, mee te gaan in de wereld van Yanna. Hij laat de vlinders van ontluikende verliefdheid overvliegen, de verontwaardiging meebeleven en de verwondering over de wereld van de Green Rebels binnenkomen.
‘Vuur is slim, vind ik. Kan het niet linksom, dan gaat het rechtsom of middendoor. Daar kan een blok hout – hoe dik ook – niet tegenop. Iedereen zingt, niet met de harde schreeuwerige stemmen van zaterdag maar rustig, alsof het een toverspreuk is die de nacht drie keer zo lang kan laten duren.’
Natuurlijk kan Yanna niet ongestraft liegen tegen haar beste vriendin, zoenen met een jongen waar ze eigenlijk toch niet verliefd op is of opgepakt worden bij een protestactie.
“Ik werk aan mijn persoonlijke ontwikkeling”, zeg ik. Papa blijft rustig, dat wil zeggen, hij doet zijn best om rustig te blijven en het lukt bijna. “Je was niet naar voetbal. Je eet geen kip. Je blokkeert wegen. En je vraagt om een advocaat?”
Zoals dat kan gaan in een puberleven komen de ontwikkelingen in volle vaart op Yanna afgestormd. Ze vlucht, maar leert ook haar idealen verwoorden en laat zich verrassen door haar omgeving. Bovenal leert Yanna over wie ze is en dat ze er mag zijn.
‘Heel mijn leven heb ik geprobeerd onzichtbaar te zijn, maar nu ik het ben, vind ik er niks aan.’
Winnen van de wereld heb ik gelezen als een sfeervol en hoopgevend boek. Het verhaal is meeslepend en het taalgebruik realistisch en vloeiend. Thema’s als liefde, vriendschap, milieubewustzijn en financiële onafhankelijkheid komen op een bijzonder ongekunstelde en begrijpelijke manier samen. Een detail dat mij in het bijzonder raakte was de beschrijving van het kartonnen actiebordje met de tekst IK BEN BANG. Jammer dat ik daar geen tekening van vond van Ineke Goes, die het boek zo mooi ondersteunde met illustraties. Als het verhaal gelezen is, volgt een nawoord van de jonge klimaatactivist Jesse van Schaik en heel veel informatie en inspiratie. De actiebereidheid is in mij alvast aan het bruisen, dat gevoel gun ik iedere jongere.
Mijn leeftijdsadvies: 13+ | Uitgever: Lemniscaat | Auteur: Mark Boode | Omslagbeeld: Leon ter Molen | Illustraties: Ineke Goes | Verschenen: 2 maart 2023 | Prijs: €16,99 | Hier te bestellen
Lemniscaat bedacht lessuggesties bij dit boek. Bekijk ze hier.
Helaas zien we elke dag in het nieuws dat vrede nog altijd niet vanzelfsprekend is, ook al leven wij al bijna 78 jaar in vrijheid. Daarom hebben we tot 4 & 5 mei elke week een winactie met een boek dat zich afspeelt rond de Tweede Wereldoorlog. Zodat we niet vergeten wat er toen gebeurd is en we ervan kunnen leren met het oog op de toekomst en de actualiteit.
We hebben gekozen voor acht verhalen die een totaal verschillende kant van de oorlog belichten. Deze week maak je kans op De laatste granaat van Alan Gratz. Je hebt ongeveer een week de tijd om te reageren via onze instagram-pagina. Op zondag 2 april 2023, maken we de winnaar bekend.
Het onlangs verschenen jeugdboek De laatste granaat is van de populaire Amerikaanse schrijver Alan Gratz. Hij werd in Nederland vooral bekend door zijn boek 9/11 dat over de aanslagen op de Twin Towers gaat, een weinig beschreven onderwerp in jeugdboeken. Ook deze keer heeft Gratz een onderwerp gekozen dat onderbelicht is in de historische jeugdliteratuur. In De laatste granaat beschrijft hij de slag om Okinawa die op 1 april 1945 in het zuiden van Japan plaatsvond tussen Japanse en Amerikaanse strijdkrachten.
Het verhaal wordt vanuit twee perspectieven geschreven. Vanuit de Amerikaanse Ray Majors, die zijn vader -een getraumatiseerde oorlogsveteraan- uit de weg wil gaan. En vanuit de Japanse Hideki Kaneshiro, die de lafheid van zijn voorvader wil bestrijden met zijn eigen dapperheid. Wanneer Ray met de Amerikaanse oorlogsvloot klaarligt om aan te vallen voor de kust van het Japanse eiland Okinawa, krijgt Hideki twee granaten van zijn luitenant-kolonel met de opdracht: ‘De ene granaat is voor de Amerikaanse monsters die jullie familie willen vermoorden. En als jullie zoveel mogelijk Amerikanen hebben gedood, dan gebruik je de andere granaat om jezelf te doden.’
Het bondgenootschap dat Hitler aanging met Japan had grote gevolgen voor het verloop van de Tweede Wereldoorlog in Europa, omdat Hitler er daarmee een grote vijand bij kreeg, namelijk: de Amerikanen. Vaak wordt de strijd tussen Japan en Amerika in Europese jeugdboeken slechts in dat kader besproken wanneer het over de Tweede Wereldoorlog gaat. Hooguit wordt Pearl Harbor nog weleens genoemd. Het is goed dat er nu ook aandacht is voor het verhaal dat zich in Japan heeft afgespeeld en dat daarbij ook het Japanse perspectief wordt gegeven.
Het verhaal leest als een actiefilm op papier. Waarbij veel heftige acties en gruwelijke oorlogstaferelen elkaar snel opvolgen en beeldend zijn beschreven. Tegen de achtergrond van het oorlogsgeweld zie je twee jonge jongens pijnlijk snel volwassen worden. Zowel Hideki als Ray leren ieder in hun eigen tempo dat ‘goed’ en ‘fout’ geen absolute begrippen zijn. Ze proberen ieder op hun eigen manier om hun menselijkheid niet te verliezen tijdens deze strijd. Een belangrijk en universeel inzicht dat nog dagelijks op de actualiteit van toepassing is.
Bij ons op school proberen we de dag te beginnen met ‘de vraag van vandaag’. We willen op die manier even stilstaan bij wat we vandaag belangrijk vinden. Levensbeschouwelijke- en burgerschapsthema’s komen voorbij. Iedere dag begint weer anders, vaak met een lach, soms met een frons en het lukt bijna altijd om een rustmoment in te bouwen voor het geraas van de dag begint. Deze dag begon met een traan.
Hoe de vraag precies luidde weet ik niet eens meer, maar het had te maken met vertrouwen. In de klas werd openhartig gepraat over of je je ouders nou wel of niet kunt vertrouwen en dat leraren misschien ook wel vaak een geheime agenda hebben. Een huisdier kun je sowieso vertrouwen. Het is fijn om je verhaal te kunnen vertellen met je neus in een zachte vacht, al waren we het er ook wel over eens dat het prettig is als er eens iets teruggezegd wordt met woorden.
Vanuit een ooghoek had ik al wel gezien dat ze steeds een beetje kleiner leek te worden. Ze zat alleen, terwijl ik haar ken als iemand met altijd gezelligheid om zich heen. Waar ik pogingen deed een les te starten, brachten leerlingen nog nieuwe aspecten in om het gesprek in de klas gaande te houden. De toetsweek was in zicht, niet iets om je op te verheugen, laat staan op het uitkauwen van de – tot in den treure – behandelde leerstof. Met een handige wending kreeg ik iedereen uiteindelijk toch echt aan de slag met een proeftoets. Iedereen, behalve haar. Ik vroeg haar welke les ze hierna had en luisterde eigenlijk niet naar haar antwoord, ze had wel zin om me ‘even te helpen’ na de les.
We liepen samen naar de winkel. Het was namelijk noodzakelijk dat er nieuwe smaakjes thee gekocht werden voor het coach-uur en bovendien heel veel paaseitjes. Als elke leerling uit een klas een voldoende haalt, trakteer ik altijd en mijn toetsweekverwachtingen waren hooggespannen. Het is soms fijn praten als je elkaar niet steeds aan hoeft te kijken en gewoon ergens mee bezig bent. Dat vond zij geloof ik ook. Ik vertelde haar dat ze vanmorgen kleiner leek dan normaal. Ze begon eerst wat te grijnzen en daarna zag ik een eerste traan rollen.
Ze miste haar vriendin, vertelde ze, terwijl die helemaal niet ver weg was. Ik zag wel hoe verdrietig ze was en ze wilde wel een stukje van haar verhaal aan me vertellen. Ze had het nooit moeten doen, zo begon ze. Het leek haar een goed idee om haar vriendin te koppelen aan een van haar vrienden. Waar ze in het begin gelijk leek te krijgen vond ze toch al snel dat haar vriendin moeilijk begon te doen. Er ontwikkelde zich een soort knipperlichtrelatie tussen haar vrienden en ze zag dat haar vriendin steeds maar aan het duwen en trekken was om te krijgen wat ze het liefste wilde. Ze leek heel hard te werken om hem haar perfecte vriendje te maken, ze zag ook dat zij tegelijkertijd niet het perfecte vriendinnetje kon zijn.
Ze had het er al een tijdje moeilijk mee, wat had zij nou voor verstand van verkering? Verstand van vriendschap dacht ze wél te hebben, maar dat wist ze nu ook helemaal niet meer zo zeker. Ze wilde zich niet bemoeien met hun gedoe en aan de andere kant zag ze ook dat het niet lekker ging met haar vriendin. Ze zag er niet goed uit, kopieerde zijn gewoontes, terwijl ze hem ook van alles verweet. Ze merkte ook dat haar vriendin eigenlijk helemaal geen echte interesse meer in háár had, er kwamen geen succes-appjes, ze stond niet meer langs de lijn, ze was niet open over haar plannen. Ze had zelfs een keer iets over haar gepost, dat ze geliked had, maar zeker weten niet gelezen.
Ik vroeg haar waar ze het meeste last van had. Ze vertelde dat ze het gevoel had dat haar vriendin haar niet meer vertrouwde. Dat ze in de gaten gehouden werd, wanneer zij iets met hem wilde doen, hij was tenslotte ook gewoon een vriend van haar. Dat ze dingen wilde weten die niet over haar gingen en dat ze bewust dingen leek te verzwijgen. Ik vroeg haar of ze te vertrouwen is. Ze keek me een hele tijd aan, veegde haar tranen weg en knikte. “Ik wil graag het beste voor haar, ze is mijn vriendin en ik hou van haar. Maar ik ben er ook nog, ik verdien het niet om niet gezien te worden en al helemaal niet om gewantrouwd te worden.”
Eigenlijk gun ik al mijn leerlingen een zorgeloos leven. Vaak kan ik adviezen geven, inzichten prikkelen, spiegels voorhouden. Soms kan ik alleen maar luisteren, een stukje meelopen, samen paaseitjes afrekenen en bijna te laat in de volgende les komen. Of dat genoeg is weet ik niet altijd zeker. Als 51- jarige kun je af en toe ook weer even lijken op die 15-jarige en kan het voorkomen dat ‘de vraag van vandaag’ vandaag zonder antwoord blijft.
Helaas zien we elke dag in het nieuws dat vrede nog altijd niet vanzelfsprekend is, ook al leven wij al bijna 78 jaar in vrijheid. Daarom hebben we tot 4 & 5 mei elke week een winactie met een boek dat zich afspeelt rond de Tweede Wereldoorlog. Zodat we niet vergeten wat er toen gebeurd is en we ervan kunnen leren met het oog op de toekomst en de actualiteit.
We hebben gekozen voor acht verhalen die een totaal verschillende kant van de oorlog belichten. Deze week maak je kans op Soldaat van het Noorden van Bram Baptist. Je hebt een week de tijd om te reageren via onze instagram-pagina. Op zondag 26 maart 2023, maken we de winnaar bekend.
De vader van de dertienjarige Klaas Nieboer uit het Groningse Foxhol wordt op een dag door SD’ers gearresteerd. Zogenaamd omdat hij illegaal een varken heeft geslacht, maar Klaas voelt meteen dat er meer achter zit. Samen met zijn vader zit Klaas namelijk bij het verzet.
Klaas is een driftige jongen en wordt van school gestuurd wanneer hij zijn geschiedenisleraar voor NSB’er uitscheld op de dag na zijn vaders arrestatie. Eenmaal thuis vindt Klaas in zijn kussensloop een briefje van zijn vader: ‘Lieve Klaas, als je dit briefje vindt, ben ik waarschijnlijk al opgepakt door de Duitsers. Er is een lek, Klaas. Ik weet bijna zeker dat er een verrader in ons midden zit.’
Soldaat van het Noorden leest hierdoor als een jeugdthriller. Er passeren veel verschillende personages de revue, die allemaal de verrader zouden kunnen zijn. Het is hierdoor een zeer geschikt boek voor lezers die niet zozeer in het historische aspect geïnteresseerd zijn, maar vooral van een vlot en spannend verhaal houden. Het heeft een whodunit-achtig sfeertje. Want wie is de verrader?
Bram Baptist blijft met zijn oorlogsverhaal erg aan de oppervlakte, maar geeft wel een goed algemeen beeld van het kleine verzet en de dagelijkse spanningen in oorlogstijd. Het is daarnaast vooral te waarderen dat in de Soldaat van het Noorden beschreven wordt hoe klungelig het verzet soms kon zijn. We hebben vaak een James Bond-achtig gevoel bij het verzet, maar het bestond heel vaak uit een wonderlijke combinatie ontevreden burgers die ‘ook gewoon maar wat deden’. Dat maakt hun daden van verzet niet minder heldhaftig, maar wel ietsje realistischer.
Ons leeftijdsadvies: 11+ | Uitgever: Hamley Books | Auteur: Bram Baptist | Omslagbeeld: Sleepy Fox Cover Designs | Verschenen: 11 mei 2021
Van sommige boeken is het bijna zonde dat ze het Young Adult-label krijgen, omdat ze daarmee worden overgeslagen door de meeste liefhebbers van volwassen literatuur. De tweedelige serie over het hoekige en tegelijkertijd ontwapenende meisje Gioia Spada valt absoluut in die categorie. Het behoort tot één van de mooiste en indrukwekkendste YA-series die ik heb gelezen. Gelukkig tegen de wereld is het zelfstandig te lezen tweede deel uit het filosofische tweeluik van Enrico Galiano, dat begon met het duizelingwekkend mooie boek De bijzondere woorden van Gioia.
De 17-jarige Gioia voelt zich -zoals zoveel tieners- onbegrepen. En eerlijk is eerlijk, ze wijkt inderdaad af van de norm en is daardoor het buitenbeentje van de klas. Ze heeft een onveilige thuissituatie en is veel op zichzelf aangewezen. Ze fotografeert, verzamelt bijzondere woorden en bespreekt haar waarnemingen met haar denkbeeldige vriendin Tonia. Er is maar één iemand die haar een klein beetje lijkt te begrijpen en dat is haar filosofiedocent, meneer Bove.
Bove voert sociale experimenten uit tijdens zijn lessen, die door Galiano uitvoerig worden beschreven. Die lessen zijn op zichzelf eigenlijk al reden genoeg om deze serie te willen lezen en ik zou ze stuk voor stuk willen uitproberen met mijn eigen leerlingen. Helaas valt meneer Bove in dit tweede deel snoeihard van zijn voetstuk af en dat valt Gioia erg zwaar. Ze voelt zich in de steek gelaten. En dat is precies het gevoel waar ze zichzelf al die tijd tegen probeerde te wapenen. Want niet alleen Bove, maar de hele wereld lijkt haar in de steek te laten. Inclusief haar pas verworven vriendje Lo, de minstens zo ongewone jongen die zo goed bij haar leek te passen.
Ik werd in eerste instantie gegrepen door Gioia’s woordenlijst met onvertaalbare woorden, omdat ik -hoewel ik al 12 jaar niet meer in Friesland woon- regelmatig op Nederlandse woorden probeer te komen die recht doen aan het Friese begrip dat ik op dat moment had willen noemen. De Friese taal kent veel meer woorden dan de Nederlandse en regelmatig wil ik begrippen gebruiken die onvertaalbaar blijken te zijn. Elke taal heeft zulke woorden. Gioia verzamelt ze en schrijft ze op. Ze helpen haar de wereld en zichzelf beter te begrijpen.
De Italiaanse schrijver Enrico Galiano is docent in het voortgezet onderwijs en geeft o.a. les over literatuur. Zijn kennis van tieners en literatuur levert geloofwaardige, complexe en intrigerende karakters op. Dat is verfrissend, want de innerlijke belevingswereld van een tiener wordt dikwijls te simplistisch weergegeven. Enrico raakt de kern van het ‘tiener zijn’ en beschrijft heel treffend hun ontwikkeling naar ‘volwassen worden’. De verschillende stijlvormen en levendige dialogen wisselen elkaar handig af. Met name de dialogen zijn doeltreffend, prachtig verwoord en zetten aan tot nadenken zonder belerend over te komen. Het is prettig dat hij zijn jongvolwassen lezers niet onderschat of aan de hand neemt, zoals dat bij jongerenliteratuur regelmatig het geval is.
Gelukkig tegen de wereld én De bijzondere woorden van Gioia vormen samen een indrukwekkende coming-of-age-reeks over (zelf)liefde, vriendschap, vertrouwen, groei en ontwikkeling. Waan en werkelijkheid lopen door elkaar en dat levert verrassende inzichten op. Het gaat over de kracht van woorden en talenten, van dromen en herinneringen. Maar bovenal gaat het over de kracht van de liefde. In het bijzonder over de liefde van Gioia en Lo voor elkaar. En over de liefde die ze via elkaar ook voor zichzelf kunnen voelen. Enrico beschrijft een wonderlijke, haast symbiotische, relatie tussen twee jong volwassenen die elkaar nodig lijken te hebben om helemaal zichzelf te mogen en kunnen zijn. Je rolt daarbij van de ene prachtig geformuleerde zin naar de andere. Allemaal voorzien van een filosofische ondertoon, zonder dat het verhaal een prekerig sfeertje krijgt.
Kortom: lees dit boek, lees deze tweedelige reeks. Zo niet vanwege het verhaal, dan vanwege het taalgebruik. Gioia’s zoektocht naar zichzelf laat je nadenken over je eigen zoektocht. Daar is geen leeftijd aan verbonden en daar kunnen we allemaal nog iets van leren.
Mijn leeftijdsadvies: 15+ | Uitgever: Luitingh Sijthoff | Auteur: Enrico Galiano | Vertaling: Henrieke Herber | Omslagbeeld: Maja Topcagic | Verschenen: 13 september 2022 | Prijs: €22,99 | Hier te bestellen
Helaas zien we elke dag in het nieuws dat vrede nog altijd niet vanzelfsprekend is, ook al leven wij al bijna 78 jaar in vrijheid. Daarom hebben we tot 4 & 5 mei elke week een winactie met een boek dat zich afspeelt rond de Tweede Wereldoorlog. Zodat we niet vergeten wat er toen gebeurd is en we ervan kunnen leren met het oog op de toekomst en de actualiteit.
We hebben gekozen voor acht verhalen die een totaal verschillende kant van de oorlog belichten. Deze week maak je kans op Mijn verzet van Jenni L. Walsh. Je hebt een week de tijd om te reageren via onze instagram-pagina. Op zondag 19 maart 2023, maken we de winnaar bekend.
De dertienjarige Brigitte woont in München ten tijde van de Tweede Wereldoorlog. Net als andere Duitse kinderen van haar leeftijd zit ze bij de meisjesgroep van de Hitlerjugend -de Jungmädelbund– waar ze sporten, spelletjes spelen, te eten krijgen en les krijgen over de geweldige Führer. Ze wil een goede nazi zijn en leert van haar groepsleidster over Hitlers kijk op Joden en Übermenschen.
Brigittes wereldbeeld begint te wankelen wanneer er een pamflet van de verzetsgroep De Witte Roos bij hen in de brievenbus wordt bezorgd. Haar vader en haar oudere zus blijken daar helemaal niet zo negatief tegenover te staan als volgens de Jungmädelbund zou moeten. Brigitte raakt daarvan ernstig in de war.
Haar groepsleidster nodigt de meisjes uit om het bij haar te melden als ze thuis die ‘afschuwelijke verzetskrant vol leugens’ hebben ontvangen, maar het voelt voor Brigitte alsof ze haar familie dan verraad. Ze houdt voorlopig haar mond. Brigitte wil zelf een mening kunnen vormen en gaat op onderzoek uit. Dan besluit ze in verzet te komen, maar waartegen? Tegen de lasterlijke en gevaarlijke opvattingen van haar familie of tegen de vertrouwde en overtuigende boodschap van de Jungmädelbund?
Jenni L. Walsh laat met Mijn Verzet goed zien hoe propaganda en indoctrinatie werkt. Brigitte groeit op onder het bewind van Hitler en weet niet anders dan dat hij het beste met Duitsland voor heeft. Het is moeilijk om geen sympathie voor het meisje te voelen, ook al is ze overtuigd nazi. Het boek laat ook goed zien hoe ouders niet alles aan hun kinderen konden vertellen over eventuele opvattingen tegen het regime. Het risico was te groot om door een eigen kind verraden te worden. Mijn verzet belicht een Duitse kant van de Tweede Wereldoorlog die we niet vaak horen.
Ons leeftijdsadvies: 10+ | Uitgever: Kluitman | Auteur: Jenni L. Walsh | Vertaling: Margot Reesink | Omslagbeeld: Studio Jan de Boer | Verschenen: 15-04-2022
Met m’n tweede klassen ben ikop excursie voor het vak geschiedenis naar het Scheepvaartmuseum in Amsterdam. Wanneer we bijna bij het museum zijn gearriveerd geef ik in de bus nog snel wat instructies over de verzamelplaats voor de terugreis. Iemand steekt z’n hand op en vraagt bijdehand: ‘En wat als ik tóch te laat ben? Misschien wil ik op de terugweg nog even kibbeling halen bij die kraam aan de overkant.’ Hij vraagt naar de bekende weg en weet eigenlijk het antwoord al, dus ik zeg: ‘Dat moet je zeker doen. Dan rijden wij alvast naar huis zonder jou.’
Met mijn groepje begin ik op De Amsterdam, een replica van een VOC-schip. Onze gids heeft goed begrepen dat vieze verhalen en gruwelijke details een extra stimulans zijn om op te letten en goed mee te doen. Vooral het ‘allemansend’ spreekt tot de verbeelding. Een stuk touw dat in zee hangt, waar de voltallig 300-koppige VOC-bemanning z’n billen mee afveegt na het poepen. Hij vertelt dat veel bemanningsleden last hadden van hun achterste, omdat het zoute zeewater nogal bijt. ‘Tjezus,’ mompelt een 13-jarige naast me. ‘Wat vreselijk, ik vind het wc-papier van school al te hard. Daarom poep ik altijd thuis.’ Hij kijkt er pijnlijk bij.
Water drinken met de tanden op elkaar, zodat je geen wormen doorslikt. Een zeemansgraf waarbij je neus met een naald wordt doorboord, om te checken of je echt dood bent. Wie van griezelen houdt kan z’n geluk niet op. De gids heeft ook oog voor mijn vak. ‘Speciaal voor jullie docent Nederlands zal ik zoveel mogelijk beeldtaal en spreekwoorden gebruiken uit de scheepvaart.’ Op het gemak zitten, voor pampus liggen, van de kaart zijn, kapers op de kust, aanklampen, aftuigen… ze komen allemaal voorbij.
Dan komt de herkomst van ‘voor paal staan’ aan bod. Een straf waarbij een zeeman soms wel dagenlang met zijn arm werd vastgebonden aan de mast. Zonder eten, in de brandende zon. Zichtbaar voor iedereen. Het kan zelfs nog een stapje erger. Het gestrafte bemanningslid werd dan niet vastgebonden, maar werd met een mes door z’n handpalm vastgepind aan de mast. Z’n andere arm werd aan z’n lichaam vastgebonden. Hij mocht gaan wanneer hij wilde, maar moest wel eerst zijn hand lostrekken.
Eerlijk is eerlijk, dan valt een briefje halen bij de schoolleider en een aantekening in Magister toch echt heel erg mee als straf. Toch vindt een groepje meiden dat de straf ook weer niet zo heel anders is. Of je de klas uit wordt gestuurd of aan een paal wordt vastgespijkerd, in beide gevallen ziet iedereen dat je dom bent geweest. Zo’n zichtbare afgang is nooit een pretje.
Na de rondleiding op De Amsterdam sluiten we af met een tentoonstelling over oude wereldkaarten. De gids vertelt dat de kaarten zo kwetsbaar zijn dat ze maar heel af en toe tentoongesteld kunnen worden in een donkere ruimte, omdat ze anders te snel vervagen. Binnenkort worden ze weer opgeborgen en over 70 jaar mogen ze pas weer worden tentoongesteld.
Aangenaam verrast dat er na twee uur luisteren toch nog behoorlijk wat leerlingen oprechte belangstelling tonen voor de oude wereldkaarten, moet ik uiteindelijk toch echt aangeven dat de tijd voorbij is. ‘Kom, de gids wil zo afronden,’ zeg ik, terwijl één van de leerlingen nog snel naar de volgende vitrine loopt. ‘Ik moet deze nog. Ik moet ze echt nog even bekijken, want het kan pas over 70 jaar weer. Als ik een oude opa ben.’ Ik lach blij verrast: ‘Dat is zo. Misschien kom ik je hier als oude oma wel weer tegen.’
Dan kijkt hij me meewarig aan, alsof hij niet kan geloven dat ik het contact met de werkelijkheid écht kwijt ben. Hij lijkt me te willen behoeden voor een publieke afgang, pakt m’n elleboog en draait ons met de rug naar de gids toe. Hij zet me behulpzaam weer even met beide benen op de grond: ‘Dat denk ik niet. Ik denk dat JIJ dan écht niet meer leeft.’ Voordat hij zich omdraait naar de vitrine lijken onze rollen even omgedraaid als hij me vriendelijk en samenzweerderig toefluistert: ‘Bekijk ze anders nu nog snel even. De bus gaat echt niet weg zonder JOU.’
Groetjes! Janneke
Benieuwd naar nog meer uitdrukkingen en spreekwoorden uit de scheepvaart? Bekijk eens dit overzicht en lees hun herkomst.
Hoe was het op school? 