Om te vieren dat we al meer dan 1200 volgers hebben op onze instagram-pagina en omdat we elkaar na lange tijd weer in het écht zagen, zochten we voor elkaar een boek uit bij kinderboekwinkel De Toverlantaarn in Leeuwarden. Heleen kreeg van Janneke het onlangs verschenen boek Het kleine heelal van Annejan Mieras.
Hoe kies je een boek voor een ander? En hoe weet je of een boek geschikt is voor jezelf? Aan de hand van de flaptekst en de omslagillustratie legt Janneke haar keuze uit en licht Heleen haar eerste indruk toe.
De flaptekst:
Raaf heeft vette pech. Ze is geschorst op school, haar vader staat ergens vast in het buitenland en tot overmaat van ramp is er een lekkage in hun appartement. Met haar moeder gaat ze daarom tijdelijk in een oude caravan op camping ‘Het kleine heelal’ wonen. In de herfst is er niet veel te beleven – zeker niet als haar moeder gewoon moet werken en haar beste vriendin Miracle op school zit, zonder haar. Toch heeft Raaf geen kans om zich te vervelen. Want wat doet Nicolaas, de zoon van de campingbaas, in het mysterieuze bos achter de caravans? En waarom doet haar moeder zo geheimzinnig over haar vader, die maar niet te bereiken is? Annejan Mieras schreef een fonkelend verhaal over vriendschap, vervelende volwassenen en heel wat vragen. Zal Raaf de antwoorden vinden? Lees dat vooral zelf…
Janneke, waarom heb je dit boek voor Heleen gekozen?
Net als in het echte leven houdt Heleen ook in boeken van personages die je het liefst zou willen knuffelen en in je eigen beschermde broekzak mee zou willen nemen naar huis. In dit boek komt -als ik de flaptekst en de vele recensies mag geloven- alles samen waar Heleen van houdt. Het gaat over een klein, stoer meisje dat opgroeit in omstandigheden die niet per se makkelijk zijn, maar die haar niet klein krijgen. Het gaat over de verwondering voor de natuur, het ontdekken van vriendschap en heeft een levensbeschouwelijke ondertoon. Wist je al dat Heleen naast docent Nederlands ook docent Levensbeschouwing en mentor is? Daar past het goed bij. Daarnaast weet ik zeker dat de schilderachtige omslag past bij Heleens liefde voor mooie illustraties.
Heleen, wat is je eerste indruk van dit boek?
Het kleine heelal klinkt als een boek waarin een hoofdpersoon in een ingewikkelde situatie belandt. Het lijkt creativiteit en vermogen tot omdenken te vergen om er het beste van te maken. Volgens mij heeft Janneke goed ingeschat dat dit een boek is waar ik van zou kunnen genieten én waar ik mijn leerlingen blij mee zou kunnen maken.
Leeftijdadvies: 10+ | Uitgever: Lemniscaat | Auteur: Annejan Mieras | Illustrator: Evelien Jagtman | Verschenen: 14 maart 2023 | Prijs: €14,99 | Hier te bestellen
“Goedemorgen Heleen, ik zag je reactie op de post van Scheltema van mijn nieuwe roman. Mijn debuut Winterwater kwam in 2020 uit en speelt zich af in Fryslân, waar mijn wortels liggen. Het boek heeft op vele literatuurlijsten gestaan en de tweede plaats bereikt op de Noord-Hollandse onderwijsprijs. Is het wellicht leuk dat mijn uitgeverij en ik jou een exemplaar van mijn nieuwe roman sturen voor je school?“ – Lex Paleaux
Lex Paleaux nodigde me uit zijn boek te lezen. Op basis van de cover en de titel had ik ‘m zelf niet gekozen, denk ik. Een man in een dwangbuis, die je vanuit de binnenflappen van het boek aanstaart met een blik die ik niet direct kan plaatsen. “Als de dood zucht” is ook al niet een mededeling die ik vanonder mijn kussen graag tegenkom. Toch belandde het boek dat Lex’ uitgever me stuurde onder mijn kussen. De man ‘met die blik’ hield mij niet uit mijn slaap vanwege zijn foto of zijn enge titel. Zijn boek bleek ik te lezen met de vaart van een avonturenroman, dus ik legde het pas weg als mijn armen zo begonnen te tintelen dat het leek of ze in een dwangbuis zaten.
Frank is zeventien als hij in een woongroep, met veel structuur en duidelijke regels, belandt. Zijn ouders zijn omgekomen bij een ongeluk. De oom en tante, die hem in hun gezin opnamen, zijn bij een brand thuis, overleden. Wat voor start kun je hebben in je leven en waar vind je een thuis? “Een ‘thuis’ is een plek waar je het fijn hebt en graag bent. Waar het warm en gezellig is en er een groot vloerkleed op een houten vloer ligt, of een hoogpolig tapijt waar je voeten in verdwijnen.”
Feiten en fictie wandelen hand in hand door dit verhaal dat zich afspeelt in een psychiatrische jeugdkliniek in de jaren negentig, lees je in de binnenflap van het boek. De acht jongeren, die je leert kennen, zitten er niet voor hun plezier. Ze zijn allemaal beschadigd en het lukt ze, op dat moment, niet te functioneren in een ‘normale’ school- en thuissituatie. Hoe zwaar de rugzakken ook zijn, die deze jongeren mee meedragen, het blijven ook ‘gewoon’ jongeren die verliefd worden, uitdagen, experimenteren, verlangens hebben en op avontuur willen gaan.
Waar je in het begin van het boek mee gaat in een staat van continue overprikkeling, kun je dat na verloop van tijd loslaten. De overprikkeling maakt plaats voor interesse in de bewoners van de kliniek en hun begeleiders. Heel zorgvuldig maakt Frank ruimte om de anderen te leren kennen en hij neemt mij als lezer daarin mee. Op een respectvolle manier worden de verschillende karakters uitgediept, ik geloof ze allemaal. Met ingehouden adem of met een schaterlach word ik uitgenodigd ze te omarmen.
“Vanuit de achteruitkijkspiegel zag zijn vader hem zwaaien, bij het instappen port hij hem in zijn zij. “Wie is dat?” “Dat is Fenna.” “Is ze verliefd?” De auto rijdt achteruit. “Ja pap, ze is verliefd.””
Als je bijna een soort harmonie lijkt te herkennen, ondanks alle littekens, het strenge regime en de dokter die wel erg veel in zijn boekje schrijft, ontdek je wel heel plotseling dat niets is wat het lijkt. Een verrassende wending aan het einde laat je nog even natintelen en misschien zelfs het boek gelijk nog een keer pakken.
“Reactie op de weerstand die je voelde kan in kort over zijn: Het leven is nu eenmaal niet voor iedereen gekleurd door confetti en ballonnen. De zelfkant van de maatschappij is rafelig en het zal je verbazen hoeveel jongeren op je school zich in een of meerdere bewoners zullen herkennen.”– Lex Paleaux
Mijn leeftijdsadvies: 15+ | Uitgever: In de Knipscheer | Auteur: Lex Paleaux |Verschenen: 1 februari 2023 | Prijs: € 22,00 | Hier te bestellen
Het is meivakantie en ein-de-lijk hebben we, Heleen en Janneke, de tijd gevonden om weer eens in het écht af te spreken. We hadden elkaar dit hele schooljaar nog niet gezien. Een mooi moment om te ‘vergaderen’ over de koers die we willen varen met hoewashetopschool.com. Maar vooral ook een mooi moment om te vieren dat we het na acht maanden nog steeds leuk vinden om boekentips en brieven aan elkaar te schrijven via deze blog.
We vierden ons grote aantal volgers op instagram (al meer dan 1200!) en het plezier dat we aan onze blog beleven, door een boek voor elkaar uit te zoeken in de kinderboekwinkel De Toverlantaarn in Leeuwarden. Want wat is er fijner dan een boek cadeau te krijgen, wanneer je iets te vieren hebt?! Natuurlijk konden we de titels niet lang geheim houden en hebben we het dezelfde dag nog cadeau gegeven tijdens een etentje.
Wil je weten welke cadeaus we hebben uitgekozen? We vertellen je binnenkort over onze boekkeuze voor de ander. Houd onze blog in de gaten voor -je raadt het al- onze boekentips/cadeaus voor elkaar.
Binnenkort volgen er ook weer cadeaus voor jullie, onze leuke lezers, die via onze blog en insta te winnen zijn. Bedankt dat jullie ons volgen, leuke reacties blijven sturen en onze verhalen willen lezen!
Helaas zien we elke dag in het nieuws dat vrede nog altijd niet vanzelfsprekend is, ook al leven wij al bijna 78 jaar in vrijheid. Daarom hebben we tot 4 & 5 mei elke week een winactie met een boek dat zich afspeelt rond de Tweede Wereldoorlog. Zodat we niet vergeten wat er toen gebeurd is en we ervan kunnen leren met het oog op de toekomst en de actualiteit.
We hebben gekozen voor acht verhalen die een totaal verschillende kant van de oorlog belichten. Deze week maak je kans op Ons kasteel aan zee van Lucy Strange. Je hebt ongeveer een week de tijd om te reageren via onze instagram-pagina. Op zondag 30 april 2023, maken we de winnaar bekend.
Tegen de achtergrond van de Engelse kust speelt zich het leven af van een gelukkig gezin dat in een vuurtoren woont. Er komen barsten in hun dromerige bestaan wanneer de Tweede Wereldoorlog uitbreekt. Met een vuurtoren recht tegenover Duinkerken wordt hun ‘kasteel aan zee’ opeens het middelpunt van verdedigingswerk en oorlogsstrategie.
Naast de thema’s oorlog, vertrouwen en familiedrama, speelt in dit boek de persoonlijke groei van de twaalfjarige Petra de hoofdrol. Het is voor de stoere Petra niet makkelijk om opeens aangestaard en gepest te worden, vanwege haar Duitse Mutti. Wanneer haar lieve vader -de vuurtorenwachter- mogelijk een verrader blijkt te zijn, wordt er een groot beroep gedaan op haar gevoel voor rechtvaardigheid en loyaliteit.
Als geen ander weet Lucy Strange de lezer bij de les te houden met spannende cliffhangers en verrassende plotwendingen. De hoofdstukken zijn kort en bevatten allemaal een eigen verhaallijn. Het is daarom een prettig boek om voor te lezen aan kinderen in de bovenbouw van het basisonderwijs, omdat het ze iedere keer weer een aanleiding geeft om uit te kijken naar het volgende hoofdstuk. Het is hierdoor ook een ideaal boek voor brugklassers die niet meteen staan te springen om een boek te lezen. Het boek is bepaald niet kinderachtig, heeft duidelijke zinnen en speelt goed in op lezers met een korte spanningsboog.
Lucy Strange bewees al eerder met haar boek ‘Het geheim van het Nachtegaalbos’ dat ze precies weet hoe ze de jeugd met haar verhalen kan raken. Ze zet haar jonge karakters zo levensecht neer, dat het bijna onmogelijk is om hun verdriet, nieuwsgierigheid en andere emoties niet te voelen. Haar psychologische kinderthrillers zijn spannend, ontroerend en onverwachts. Ze bedienen een breed en jong lezerspubliek.
‘Ons kasteel aan zee’ werd meer dan terecht bekroond met een Zilveren Griffel in 2021. Het is een schitterend boek om te lezen in de aanloop naar 4 en 5 mei.
Ons leeftijdsadvies: 11+ | Uitgever: Gottmer | Auteur: Lucy Strange | Vertaling: Aleid van Eekelen-Benders | Omslagbeeld Helen Crawford-White| Verschenen: 9 januari 2020
Mijn coachgroep bestaat uit leerlingen die vanuit diverse landen in onze schoolbanken beland zijn. In vijf landen, verspreid over de wereld, werden ze geboren (“en Friesland dan?”) en iedereen neemt natuurlijk een ‘stukje thuis’ mee naar school . Ik vind het een rijkdom om met deze groep te werken, we leren zoveel van en met elkaar.
We zaten aan de door mij pas geconfisqueerde lange houten tafel bij elkaar voor de paasviering met de klas. Natuurlijk brandden er kaarsen, zoals altijd wanneer wij vinden dat daar een reden voor is. Het joodse paasfeest (Pesach), de Ramadan en het christelijke paasfeest vallen zo’n beetje samen dit jaar. Het orthodoxe paasfeest, gevierd door de Eritrese leerlingen, valt later dan ‘ons’ paasfeest. De orthodoxe kerk gebruikt de Juliaanse kalender om de paasdatum te berekenen. Pasen zoals wij dat kennen valt niet vaak samen met Pasen in de Eritrese kerk.
Je kunt je misschien voorstellen dat ik even moest nadenken over wat ik op tafel zou zetten bij onze viering. Twee vastende moslims, drie vastende orthodoxe leerlingen, één (twee of drie…) ‘Nederlandse’ Christenen en een paar zonder uitgesproken geloofsopvoeding zaten vandaag aan tafel. Ik had gekozen voor wat fruit, met de belofte dat we samen nog eens wat uitgebreider zouden snoepen als iedereen weer mee kon eten. Andere klassen genoten een uitgebreid paasontbijt, dat wisten we allemaal. Het verzoek aan iedereen om een bloem mee te brengen voor een gezamenlijk paasboeket was niet door iedereen (= niemand) onthouden, dus plukten we eerst bloemen uit de bakken die buiten stonden. Daar had ik (heus) toestemming voor gekregen van onze tuinvrijwilliger.
Voor de paasviering, van alle klassen van onze school, had ik een spel bedacht; ‘Wat zou jij doen?’. Tijdens dat spel kon je als team of individu vragen beantwoorden. De vragen gingen over de keuzes die je maakt in alledaagse situaties. Onderwerpen als roddelen, het voor iemand opnemen, betrouwbaar zijn, grenzen aangeven en voor jezelf kiezen stonden centraal. Je kon de vragen als jezelf beantwoorden, maar ook in de huid kruipen van Maria Magdalena, Judas, Petrus en een aantal andere personages uit het paasevangelie. Onze groep was zo lang bezig geweest met het plukken van bloemen, “mevrouw, het is wel héél koud en héél vroeg”, dat we het spel speelden als onszelf.
Het fijne van werken met mijn groep is dat je weinig sociaal-wenselijke antwoorden krijgt, als je een vraag stelt. “Je vindt een briefje van twintig Euro in de gang, niemand ziet dat jij het vindt. Het enige dat jij gezien hebt is dat iemand eerder vandaag een tas liet vallen, alles belandde op de grond in de gang. Je kent deze persoon niet. Wat doe je met het geld?” Iedereen leek wel een antwoord klaar te hebben op deze vraag. “Wat je vindt mag je houden!” “Je kunt toch beter gewoon pinnen, wie heeft er nu nog geld bij zich.” “Ja, eigen schuld dus.”
Een leerling waarvan ik weet dat er thuis geen briefjes van twintig rondfladderen schoof wat heen en weer op zijn stoel. Zijn klasgenoot, de oudste van de klas, die vaak een gesprek vermijdt, schraapte zijn keel en richtte het woord tot mij. De anderen, een beetje onder de indruk, waren gelijk stil. “Mevrouw, als je geld vindt dan geef je het aan de armen. Of het nou twintig Euro is of tien cent, zo heb ik het geleerd van mijn geloof. Dit geld zul je niet missen, het was niet van jou, je kunt er wel iemand anders mee helpen. Dat maakt ons allemaal rijk.”
Volgens mij wilde iedereen eigenlijk wel een applausje geven voor de wijsheid van deze jongen. Nog een beetje onder de indruk pakte een enkeling nog wat fruit, daarna was het tijd om de kaarsen te doven en te ontdekken of er nog iets in de gang te vinden was.
Helaas zien we elke dag in het nieuws dat vrede nog altijd niet vanzelfsprekend is, ook al leven wij al bijna 78 jaar in vrijheid. Daarom hebben we tot 4 & 5 mei elke week een winactie met een boek dat zich afspeelt rond de Tweede Wereldoorlog. Zodat we niet vergeten wat er toen gebeurd is en we ervan kunnen leren met het oog op de toekomst en de actualiteit.
We hebben gekozen voor acht verhalen die een totaal verschillende kant van de oorlog belichten. Deze week maak je kans op Ik kan nog steeds niet vliegen van Anna Woltz. Je hebt ongeveer een week de tijd om te reageren via onze instagram-pagina. Op zondag 23 april 2023, maken we de winnaar bekend.
Wanneer Nederland na vijf jaar bezetting eindelijk wordt bevrijd, wordt duidelijk hoe ook die ijskoude hongerwinter zijn tol heeft geeist van de Nederlandse bevolking. Er wordt een grote actie opgezet om Nederlandse kinderen een zomer aan te laten sterken in Denemarken. Bestseller schrijfster Anna Woltz schreef over deze logistieke operatie het ontroerende boek Ik kan nog steeds niet vliegen.
De baldadige en luidruchtige Luuk kan zijn geluk niet op wanneer hij in de bus naar Denemarken boterhammen met echte worst krijgt en ook nog eens de winnaar is van de Wedstrijd der Vieze Liederen. Daar denkt de zorgelijke Ida anders over. Kan haar moeder haar wel zo lang missen als hulp in huis? Luuk en Ida kunnen elkaar al snel niet uitstaan, maar worden in Denemarken in hetzelfde gezin geplaatst.
Hoewel Luuk het liefst de oorlog zo snel mogelijk achter zich laat en zichtbaar geniet van elke seconde dat hij in Denemarken op de boerderij mag spelen en zachte zoete broodjes mag eten, blijkt dat voor Ida toch net even anders te liggen. Zowel de norse Ida uit Nederland als de aantrekkelijke Deens Kirsten (dochter van het gastgezin) blijken ieder hun eigen geheim mee te dragen uit de oorlog.
Anna Woltz liet zich voor dit verhaal inspireren door haar vader. Die net als Luuk een wonderbaarlijke zomer beleefde in Denemarken na de Tweede Wereldoorlog. Het is een onbekend verhaal dat door Anna op een indrukwekkende manier op papier is gezet. Het is dan ook niet voor niets dat Ik kan nog steeds niet vliegen werd bekroond met de Thea Beckmanprijs voor het beste historische jeugdboek.
Ons leeftijdsadvies: 10+ | Uitgever: Querido | Auteur: Anna Woltz | Illustratie (landkaart) John Rabou | Omslagbeeld Getty Images | Verschenen: (herziene editie) 1 maart 2017
Tor doet examen en zit niet lekker in zijn vel. Hij voelt zich anders dan andere leeftijdsgenoten. Niet op een problematische manier, maar wel het uitzoeken waard. Dan vertelt zijn moeder hem dat ze weet wie zijn vader is, ook al leek dat Tors hele leven te moeilijk om te achterhalen. Ze vertelt dat ze geld heeft gespaard. Daarmee kan Tor na zijn diploma-uitreiking op reis gaan naar IJsland, het thuisland van zijn nog onbekende familie.
Tegen de achtergrond van het indrukwekkende IJslandse landschap start Tor de zoektocht naar zijn vader. De achttienjarige tiener is geen prater, wel een schrijver. Tor probeert zijn gedachten daarom op een rijtje te krijgen door te dichten. En hoewel poëzie bij Tor op school als een hobby voor zachtgekookte eitjes wordt gezien, blijkt dat talent in het ruige IJsland juist enorm te worden gewaardeerd.
Die gedichten zijn verrassend treffend en down to earth. Ze wisselen de korte hoofdstukken af en geven de lezer daardoor een klein momentje van bezinning en rust tussen de woelige gedachtes van een verwarde tiener door. Reine de Pelseneer is naast kinderboekenschrijfster ook dichter en dat zie je terug in de kwaliteit van de gedichten, die voor hetzelfde geld een gekunsteld stijlmiddel hadden kunnen opleveren.
Alles wat groots voelt is een coming of age-roman en gaat -je raadt het al- over grote gevoelens. Gevoelens die zo wisselend en onvoorspelbaar kunnen zijn als het IJslandse weer, zeker in een puberbrein. Al helemaal wanneer er allemaal nieuwe en grootse dingen staan te gebeuren. Het ene moment blijkt Tors moeder hem zijn hele leven te hebben voorgelogen over zijn vader. Het andere moment zit hij in een warmwaterbron tussen de IJslandse rotsen te genieten van het uitzicht, want het mooiste meisje van het eiland zit in bikini naast hem en -o ja- het landschap is ook mooi. Tor voelt verliefdheid en verwarring, boosheid en blijdschap.
Hebben we daardoor te maken met een gevoelig boek van het zoetsappige soort? Waarbij we hartslagen tellen en sterretjes in elkaars ogen zien? Verre van. Zo weerbarstig als het landschap van IJsland is, zo ongepolijst en stormachtig zijn ook de gevoelens van Tor beschreven. Tieners voelen zich hierdoor serieus genomen. ‘Het is niet zo uitleggerig,’ zei een derdeklasser die het boek van me leende. Hij herkende zichzelf in het eerlijk aanvoelende verslag van een leeftijdsgenoot die op zoek is naar zichzelf en naar zijn vader.
Reine weet hoe ze Tors emoties kan ondersteunen door op het juiste moment een passend beeld op te roepen van het IJslandse landschap en het weer. Je kunt het natuurgeweld bijna voor je zien. De golven die tegen de kliffen slaan en de wind die aan je kleren rukt. Tijdens het lezen ruik je de zee en voel je het vulkanisch gesteente onder je voeten. Los van het grootse verhaal dat met een prijzenswaardig ingetogen toon op papier is gezet, heb ik ontzettend veel zin gekregen om zelf eens naar het prachtig omschreven IJsland op vakantie te gaan.
Alles wat groots voelt was het eerste boek dat ik van de Vlaamse schrijver Reine de Pelseneer heb gelezen en het smaakt meteen naar meer. Haar heldere woordkeuze in combinatie met het weloverwogen plot zorgen samen voor een frisse en stoere weergave van het gevoelsleven van een opgroeiende tiener. Een aanrader! Ik ben fan.
Mijn leeftijdsadvies: 13+ | Uitgever: De Eenhoorn | Auteur: Reine de Pelseneer | Verschenen: 31 oktober 2022 | Prijs: €22,50 | Hier te bestellen
Helaas zien we elke dag in het nieuws dat vrede nog altijd niet vanzelfsprekend is, ook al leven wij al bijna 78 jaar in vrijheid. Daarom hebben we tot 4 & 5 mei elke week een winactie met een boek dat zich afspeelt rond de Tweede Wereldoorlog. Zodat we niet vergeten wat er toen gebeurd is en we ervan kunnen leren met het oog op de toekomst en de actualiteit.
We hebben gekozen voor acht verhalen die een totaal verschillende kant van de oorlog belichten. Deze week maak je kans op Dochter van een zwarthemd van Bianca Mastenbroek. Je hebt ongeveer een week de tijd om te reageren via onze instagram-pagina. Op zondag 16 april 2023, maken we de winnaar bekend.
We staan er vaak niet bij stil, maar toen de oorlog was afgelopen werden veel NSB’ers (en andere vermoedelijk foute Nederlanders) in interneringskampen gestopt, dat zijn heropvoedingskampen. Eén van die interneringskampen was Kamp Westerbork, waar een deel van de bevrijde Joden nog steeds woonde in afwachting van huisvesting elders of in afwachting van de terugkeer van gedeporteerde familie. Bij gebrek aan voldoende leger en politie werden de kampen geleid door gewone burgers en verzetsstrijders.
Hierdoor ontstond de vreemde situatie dat foute Nederlanders gevangen werden gehouden door deels op wraak beluste landgenoten die jarenlang werden onderdrukt en daarom hun woede botvierden op de gevangenen. In datzelfde kamp woonden, in een ander deel, een deel van de Joodse oorlogsslachtoffers. Je kunt je voorstellen dat deze combinatie een dreigende en zeer onveilige situatie opleverde.
In die situatie komt Antje Buursma in Westerbork terecht. Ze is een dochter van een hooggeplaatste NSB’er. Ze is er nog steeds van overtuigd dat zij en haar familie niet iets verkeerds hebben gedaan op het moment dat ze gevangen wordt genomen. In het kamp is ze geen mens meer, maar een nummer. Ze heeft honger en ondergaat treiterijen en mishandeling. In Westerbork kijkt ze terug op haar leven van voor en tijdens de oorlog. Ze vraagt zich af hoe het zo mis heeft kunnen gaan en of ze het dan al die tijd bij het verkeerde eind heeft gehad? Ze probeert erachter te komen wat haar vader in de oorlog heeft misdaan.
Het boek Dochter van een zwarthemd is een waargebeurd verhaal en het gaat over een thema dat niet eerder in jeugdliteratuur besproken werd. Elke oorlog kent winnaars en verliezers, maar wat gebeurt er met de verliezers als de oorlog voorbij is? En wat gebeurt er met hun kinderen? Het verhaal van Antje Buursma is een schrijnend verhaal van een meisje dat haar hele leven boete moet doen. En waarbij je je af gaat vragen wie in dit verhaal de goede en de slechte partij was. Was de oorlog wel zo zwart wit?
Ook al is het boek pas vorig jaar verschenen, we kunnen gerust stellen dat het hopeloos gedateerde omslagbeeld niet echt aanspreekt. Laat je daar vooral niet door afschrikken, want het is verre van representatief voor het indrukwekkende verhaal aan de binnenzijde.
Ons leeftijdsadvies: 13+ | Uitgever: De vier windstreken| Auteur: Bianca Mastenbroek | Verschenen: 5 mei 2022
Subculturen zijn van alle tijden en het leuke van voor de klas staan is dat je volledig up to date blijft van de laatste trends en stromingen. Soms kom je dan een subcultuur tegen waarvan het bijna spijtig is dat het er niet was toen je zelf op het voortgezet onderwijs zat, want wat zou ik hebben genoten van Dark Academia.
‘Waarom zou je nog een boek kopen als je het ook gewoon, veel goedkoper, op je e-reader kan lezen? Of nog beter, je wacht tot er een film van is gemaakt,’ roept een opgeschoten brugklas-jochie dwars door de klas tijdens mijn keuze-uur, een inloopuur voor alle leerjaren door elkaar. Mijn leesbeest uit de derde kan het niet laten zich toch even met de discussie te bemoeien: ‘Vanwege de ultieme leesbeleving.’
Aan het einde van de les spreek ik haar en haar vriendinnen nog even. We lezen toevallig allebei het boek Het onzichtbare leven van Addie LaRue. ‘Waar hou je verder van?’ vraag ik. Uit haar vintage leren boekentas met gespen haalt ze een opschrijfboekje van handgeschept papier, waarin ze haar To Be Read-lijstje heeft opgeschreven en zegt: ‘Ja, hoe leg ik uit wat ik graag lees. Ik hou van Dark Academia.’ Het was de eerste keer dat ik de term voorbij hoorde komen.
Dark Academia blijkt meer dan alleen een boekengenre. Sterker nog, het begon als social media-esthetiek en romantiseert een intellectuele levensstijl. Mierzoete roze plaatjes van cupcakes en roze wolken werden in deze tegenbeweging op instagram vervangen door posts over poëzie, kunst, gotische architectuur en boeken. Het moedigt academische tijdverdrijven aan, zoals het bezoeken van musea, schaken en het lezen van klassieke werken.
De verhalen spelen zich vaak af in een onderwijssetting. Vooral college life in de 19e en vroege 20e eeuw krijgt veel aandacht, toen moderne technologie nog niet bestond. Dark Academia verheerlijkt hiermee het hoger onderwijs, maar levert ook kritiek op het huidige schoolsysteem. Waarin onderwijs vooral gebruikt lijkt te worden om doelgericht een beroep te leren. Dark academia grijpt terug naar een tijd waarin onderwijs een manier was om jezelf te ontwikkelen, zowel qua emotionele ontwikkeling als ook op intellectueel en cultureel gebied. Tegelijkertijd is hier ook een kritische noot te plaatsen, want het is ook een tijd waarin onderwijs elitair was.
Waarin herkennen we dan het element Dark vraag je je nu waarschijnlijk af? Het duistere aspect is terug te vinden in de moody en gothic-achtige sfeer die wordt gecreëerd. Er komen veel gekwelde zielen, zelfdestructieve types, onbegrepen briljante personages, obsessies, depressies, verslaving, opoffering, sterfelijkheid en hier en daar wat magische zaken in voor. Het is doorspekt met veel mysterie in de vorm van geheime genootschappen en ingewikkelde machtsverhoudingen. Maar het zit ook in hele banale zaken, zoals Schotse weersomstandigheden met veel regen en mist. Er zijn grijze wolkenluchten en het is vaak herfst. Reden te meer om bij kaarslicht te willen lezen met een warm kopje thee, terwijl de wind om het huis giert.
Deze stroming is niet nieuw, maar door het gebrek aan het echte schoolgaande leven is het tijdens Corona groot geworden onder studenten. New York Times schreef hierover al in 2020: ‘Deze subcultuur focust zich op lezen, schrijven, leren (…) Terwijl veel studenten zich afvragen wanneer ze weer naar de lessen kunnen, vult Dark Academia alvast de leegte.’ Voorsorterend op het leven na de middelbare school vindt het nu dus ook zijn weg onder tieners.
Als je weet waar je op moet letten herken je de liefhebbers meteen aan hun outfits, al dan niet gecombineerd met hele eigentijdse elementen. Moeiteloos wordt een wijde Annie Hall-broek of -gilet gecombineerd met sneakers. Hoge veterschoenen of penny-loafers, gebreide spencers of een coltrui, ruimvallende witte overhemden, schotse ruiten en leren tassen.
Trots dragen ze een limited edition van het onlangs verschenen Maxton Hall College of een Jane Austen nonchalant op de arm of veilig opgeborgen in een evenzo hippe zelfgemaakte booksleeve. Ze kijken op Netflix naar Wednesday en Queens Gambit en smullen van esthetische locaties als landgoeden, kathedralen, begraafplaatsen, vooroorlogse stationshallen en bossen met laaghangende mist. Oude boekenkasten, oorkandelaars, fluwelen fauteuils en boeken waarvan het met leer beklede boekomslag kraakt bij het openslaan. Kortom: het gaat niet alleen om de inhoud, het gaat ook om de beleving.
Terugkomend op de vraag ‘Waarom kopen mensen nog boeken?’. Boekerij (maar ook Blossom Books of uitgeverij Moon) heeft goed begrepen waarom mensen, specifiek deze Academia liefhebbers, nog boeken kopen. Vanwege die ultieme leesbeleving. Ze geven limited editions uit, met goud of print op snee, gestoffeerde omslagen, leeslinten en goudfolie. Vanuit mijn marketingachtergrond kan ik er extra van genieten dat met name de Boekerij goed begrepen heeft dat de Nederlandse lezers de originele fantasykaften vaak kitcherig vinden. Platte manga paperbacks stralen stukken meer literaire kwaliteit uit wanneer ze in de Nederlandse vertaling opeens met zorg zijn vormgegeven. Een historisch drama krijgt net wat meer cachet wanneer het qua look & feel zo uit een oude universiteitsboekenkast in Oxford komt.
Er heeft zich inmiddels een groepje leerlingen bij mijn bureau verzameld die uitleg geven of geboeid luisteren naar de beschrijving van het zojuist geïntroduceerde genre Dark Academia. Dan zie ik mezelf opeens weer zitten als tiener met een lichte hang naar gothic. Genietend van een goed mysterieus boek, met een voorliefde voor het kopen van mooie opschrijfboekjes en vulpennen. Het liefst las en lees ik historische romans, fantasy, of een combinatie van die twee. En ook al ben ik zelf nooit een ster in vlijtig studeren geweest, ik had wel nerdy interesses en vond bijvoorbeeld in Hermelien Griffel een papieren soulmate. Een personage dat zo ongeveer in hoogst eigen persoon de tienerversie van deze stroming vertegenwoordigd.
Enigszins jaloers op hun oversized tweedjasjes, preppy collegejackjes, corduroy broeken en ongebreidelde enthousiasme voor oude bibliotheken en Engelse universiteiten, schiet me een idee te binnen. Ik luister nog even naar de boekentips die ze zijn tegengekomen op booktoks of zoals eentje aan de anderen tipt: ‘Die vrouw van de bieb weet er dus ook echt veel van’.
Dan besluit ik het voor te stellen, want ik wilde het zelf zo graag op de middelbare school, maar daar is het me nooit gelukt: ‘Lijkt het jullie wat als we volgend schooljaar een boekenclub beginnen?’ Tot mijn grote verbazing en plezier roepen ze enthousiast: ‘Ja! Mogen wij dan helpen kiezen?’ Wat de meningen over booktoks en social media-hypes ook mogen zijn, als het erin resulteert dat lezen en musea weer in de mode komen ben ik altijd voor.
Liefs, Janneke
Afbeelding: de bibliotheek van het Rijksmuseum te Amsterdam
Helaas zien we elke dag in het nieuws dat vrede nog altijd niet vanzelfsprekend is, ook al leven wij al bijna 78 jaar in vrijheid. Daarom hebben we tot 4 & 5 mei elke week een winactie met een boek dat zich afspeelt rond de Tweede Wereldoorlog. Zodat we niet vergeten wat er toen gebeurd is en we ervan kunnen leren met het oog op de toekomst en de actualiteit.
We hebben gekozen voor acht verhalen die een totaal verschillende kant van de oorlog belichten. Deze week maak je kans op Het meisje met de vlechtjes van Wilma Geldof. Je hebt ongeveer een week de tijd om te reageren via onze instagram-pagina. Op zondag 9 april 2023, maken we de winnaar bekend.
Hoewel veel heldhaftige historische verhalen over mannen gaan, wil dat niet zeggen dat er geen vrouwen waren die in die tijd een belangrijke rol speelden. Dat bewijst Wilma Geldof maar weer eens met haar boek Meisje met de vlechtjes, gebaseerd op het waargebeurde verhaal van Nederlands jongste verzetsmeisje in de Tweede Wereldoorlog.
De zestienjarige Freddie Oversteegen zit bij dezelfde Haarlemse verzetsgroep als haar veel bekendere zus Truus en het beroemde meisje met het rode haar, Hannie Schaft. Als ze haar haar in vlechtjes doet ziet ze eruit als twaalf jaar oud en dat komt goed van pas. Ze raakt betrokken bij liquidaties van nazi’s, maar ze valt door haar jonge meisjesverschijning niet snel op.
Er zijn nauwelijks boeken te vinden waarin de rol van vrouwen en meisjes in het verzet zo uitvoerig wordt beschreven als in Het meisje met de vlechtjes. Er zijn ook weinig jeugdromans over de Tweede Wereldoorlog te vinden waarin zo rauw en expliciet beschreven wordt welke tegenstrijdige gevoelens er komen kijken bij het vermoorden van een medemens. Hoe diep geworteld de haat tegen het slachtoffer ook is, het doden van een mens veranderd je in je diepste wezen: “Alsof iets van mij bij hem is achtergebleven.”
Hoewel het een op waarheid gebaseerd verhaal is, verzon schrijfster Wilma Geldof er wel een paar dingen bij zoals bijvoorbeeld Freddies verliefdheid op haar buurjongen. Door tijdloze tienerthema’s, zoals verliefdheid, aan het verhaal toe te voegen heeft Wilma een handig stijlmiddel gevonden om te benadrukken hoe jong Freddie in dit verhaal nog is. Het is daardoor voor tieners niet moeilijk om zichzelf met de jonge verzetsheld in dit pittige verhaal te identificeren.
Ons leeftijdsadvies: 15+ | Uitgever: Luitingh-Sijthoff | Auteur: Wilma Geldof | Omslagbeeld Lisette Vink/Bij Barbera | Verschenen: 20 november 2018
Hoe was het op school? 